Colostrum – skład i właściwości zdrowotne

Czym właściwie jest Colostrum?

Siara (colostrum) jest pierwszym pokarmem, jaki dziecko otrzymuje po przyjściu na świat. Nic dziwnego zatem, że charakteryzuje się specyficznym składem chemicznym i wyjątkowymi właściwościami zdrowotnymi. Musi być bezpieczny dla noworodka, który do chwili pojawienia się na świecie karmiony był wyłącznie substancjami odżywczymi zawartymi we krwi matki. Dziecko rodzi się z jałowym i niezwykle delikatnym układem pokarmowym, którego wymagania całkowicie spełnia produkowana tuż po porodzie siara. Ważne jest zatem (o ile nie ma przeciwwskazań), aby w pierwszych dniach po porodzie noworodek karmiony był tylko mlekiem matki. To proces naturalny i fizjologiczny, który dopasowany jest do jego potrzeb.

Siara jest mlekiem produkowanym przez komórki nabłonkowe gruczołu sutkowego ssaków. Pojawia się tuż po porodzie, czas jej wydzielania trwa średnio 5 dni od momentu porodu. Po upływie tego czasu siara zmienia swój skład chemiczny i staje się mlekiem niedojrzałym, przekształcającym się z biegiem czasu w pełnowartościowe mleko dojrzałe. Jest ono pokarmem idealnie dopasowanym do potrzeb niemowlaka. Główną funkcją siary jest dostarczenie dziecku wysoko przyswajalnych związków odżywczych, czynników wzrostowych oraz immunologicznie aktywnych związków, które stanowią podstawę ochrony dziecka przed patogenami świata zewnętrznego.

Badania prowadzone na całym świecie dowodzą, że stosowanie siary wołowej może przynosić korzyści dla organizmu człowieka. Colostrum stało się więc składnikiem suplementów diety oraz produktów farmaceutycznych – powszechnie stosowanych zarówno w żywieniu dzieci, jak i dorosłych.

Colostrum – skład

Siara jest stosunkowo gęstą jasnożółtą cieczą o lekko kwaśnym odczynie (pH = 6,4). Znacznie różni się od mleka niedojrzałego i dojrzałego matki (nie tylko wyglądem, ale i składem). Zawiera ponad 250 aktywnych biologicznie substancji, do których możemy zaliczyć między innymi hormony, enzymy, pochodne kwasów nukleinowych, immunoglobulinę, laktoferynę, lizozym oraz wiele innych. Oprócz nich siara ma w swoim składzie również liczne witaminy i związki mineralne.

Poniższa tabela przedstawia różnice w składzie ludzkiego colostrum, mleka niedojrzałego i mleka dojrzałego.

Składnik	Siara	Mleko niedojrzałe	Mleko dojrzałe
Woda (g)	88,2	87,4	87,1
Białko (g)	2,0	1,5	1,3
Tłuszcze (g)	2,6	3,7	4,1
Cukry (g)	6,6	6,9	7,2
Cholesterol (mg)	31	24	16
Wartość energetyczna (kcal)	56	67	69

Opracowano na podstawie: Lis J., Orczyk-Pawiłowicz M., Kątnik-Prastowska I., Białka mleka ludzkiego zaangażowane w procesy immunologiczne, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2013, 67, 529–547.

Znając skład colostrum ludzkiego, warto zwrócić uwagę na zawartość cennych składników we wspomnianej wyżej siarze bydlęcej. Białka stanowią ponad 60% jego suchej masy. Większość z nich to białka serwatkowe (80%), pozostałe to białka kazeinowe (20%). W colostrum występuje także 19 aminokwasów egzogennych.

Na szczególną uwagę zasługują również immunoglobuliny występujące w colostrum. U człowieka występuje pięć podstawowych klas przeciwciał: IgG, IgA, IgM, IgD, IgE, u bydląt wykazano obecność trzech klas: IgA, IgG i IgM. Colostrum bydlęce zawiera szczególnie dużo przeciwciał klasy IgG, choć spada ono dość gwałtownie już w pierwszej dobie po porodzie na rzecz wzrostu stężenia laktoalbuminy.

Oprócz immunoglobulin w colostrum możemy wyróżnić także regulatory odporności. Zaliczamy do nich laktoperoksydazę, oksydazę ksantynową, tymozynę, lizozym, laktoalbuminę, glikoproteiny, trypsynę i laktoferynę. Ostatnia z nich zasługuje na szczególną uwagę ze względu na swoje właściwości. Jest glikoproteiną biorącą aktywny udział w metabolizmie żelaza. Jest jedyną transferyną, która potrafi wiązać jony żelaza niezależnie od pH. Warto zaznaczyć, że stężenie laktoferyny w siarze jest ponad dziesięciokrotnie wyższe niż w mleku.

Colostrum jest pokarmem bogatym w witaminy. Zawiera duże ilości witaminy A, tiaminy, ryboflawiny, niacyny, pirydoksyny, kobalaminy, kwasu pantotenowego, kwasu foliowego, a także witaminy D. Colostrum zawiera także cały szereg mikro- i makroskładników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, są to m.in. żelazo, wapń, sód, fosfor, glin, kobalt, magnez, miedź, potas, selen i siarka.

Colostrum – właściwości i działanie

Właściwości prozdrowotne colostrum związane są bezpośrednio z działaniem związków immunologicznie czynnych występujących w jego składzie. Do najważniejszych związków należy wspomniana wcześniej laktoferyna, która ceniona jest ze względu na swoje silne właściwości:

a) przeciwbakteryjne
– niszczy ściany komórkowe bakterii poprzez wydzielanie lipopolisacharydu ze ściany komórkowej,
– zwiększa wrażliwość bakterii na antybiotyki,
– zwiększa wydajność układu odpornościowego i jego właściwości bakteriobójcze;

b) przeciwwirusowe
– hamuje aktywność i namnażanie się patogennych wirusów w organizmie,
– stymuluje limfocyty T, zwiększa przy tym aktywność komórek NK (natural killers);

c) przeciwpasożytnicze
– uszkadza błonę komórkową pasożytów poprzez generowanie dużej ilości wolnych rodników,
– stymuluje aktywność fagocytów;

d) przeciwnowotworowe
– działa litycznie na komórki nowotworowe, co doprowadza do ich śmierci,
– hamuje angiogenezę (tworzenie sieci komórkowej) w obrębie guzów nowotworowych,
– hamuje proliferację komórek nowotworowych.

Oprócz tego laktoferynie zawartej w colostrum przypisuje się również właściwości przeciwzapalne i przeciwgrzybicze. Ma to szczególne znaczenie w przypadku zaawansowanych stanów zapalnych skóry. Badania udowodniły, że stosowanie colostrum w przypadku trądziku młodzieńczego i pospolitego może przynieść dobre rezultaty. W jednym z badań przez 12 tygodni zastosowano mleczny roztwór 200 mg laktoferyny z colostrum. Wśród pacjentów zaobserwowano znaczne złagodzenie objawów skórnych w porównaniu z grupą kontrolną, która przez ten sam okres otrzymywała tylko mleko.

Colostrum można stosować również w przypadku chorób układu pokarmowego. Stwierdza się, że łagodzi objawy chronicznych biegunek. Suplementacja preparatami z colostrum poprawia jakość, konsystencję i objętość stolca. Środki te wspomagają również terapię chorób infekcyjnych.

Musimy jednak pamiętać, że colostrum (siara bydlęca) w suplementach nie jest produktem standardowym. Dlatego też nie wszystkie produkty ją zawierające będą przynosiły jednakowo zadowalające rezultaty. Przed podjęciem suplementacji warto skonsultować swój wybór z lekarzem lub dietetykiem.

Colostrum – dawkowanie i skutki uboczne

Colostrum bydlęce jest substancją całkowicie naturalną. Być może dlatego uważa się je za uniwersalny środek o ogólnym działaniu prozdrowotnym. Colostrum najczęściej sprzedawane jest w formie kapsułek lub tabletek. Najczęściej stosowana dawka, która może przynieść oczekiwane działanie lecznicze, to 1–3 kapsułek dziennie. Uważa się jednak, że najlepszą i najlepiej przyswajalną formą suplementu jest colostrum w płynie. Zalecana dawka colostrum to 200–600 mg dziennie (kapsułki) lub 20 ml (forma płynna).

Uważa się, że stosowanie colostrum jest całkowicie bezpieczne dla człowieka. Szczególną uwagę na ten suplement powinny jednak zwrócić osoby z alergią na białka mleka krowiego. W ich przypadku stosowanie colostrum jest niewskazane, a wręcz zabronione. Na rynku suplementów istnieje wiele preparatów zawierających siarę. Przed przyjmowaniem suplementów i preparatów farmaceutycznych warto jednak dobrze zapoznać się z ulotką produktu. Pozwoli to uniknąć nieprzyjemnych sytuacji. Skutki uboczne stosowania colostrum są niezwykle rzadkie, zazwyczaj należą do nich biegunki, wzdęcia i bóle brzucha. Nie są to jednak stany bezpośrednio zagrażające zdrowiu. Po odstawieniu suplementu lub preparatu mijają w przeciągu kilku dni.

Ceny colostrum różnią się w zależności od składu i producenta i zaczynają się od 12 zł za 30 kapsułek. Im produkt bardziej wyszukany, tym wyższa cena. Najdroższe preparaty kosztują nawet kilkaset złotych.

Colostrum – opinie

Colostrum cieszy się raczej dobrą opinią wśród konsumentów. Wiele osób stosujących preparaty siary bydlęcej zauważa znaczącą poprawę stanu swojego zdrowia. Stwierdzają zwiększenie sił witalnych, poprawę samopoczucia i zwiększenie odporności organizmu. Osoby cierpiące z powodu przykrych dolegliwości układu pokarmowego uważają colostrum za złoty środek likwidujący biegunki, zaparcia i niwelujący wzdęcia. Zadowoleni ze stosowania siary są również sportowcy – uważają, że substancja ta poprawia kondycję oraz zwiększa przyrost masy mięśniowej. Wśród wszystkich pozytywnych opinii na temat colostrum pojawiają się także głosy negatywne. Siara to produkt naturalnie dopasowany do potrzeb małych cieląt i ludzie jako inny gatunek nie powinni go nadużywać.

Biorąc pod uwagę wszystkie za i przeciw związane z suplementacją colostrum, można bez wątpienia stwierdzić, że wyróżnia się ona na tle innych preparatów. Jest w 100% naturalna i nie powoduje praktycznie żadnych skutków ubocznych. W skład colostrum wchodzą wyłącznie substancje wysokiej jakości. Ich działanie bioaktywne niesie za sobą cały szereg korzyści. Zatem jeśli nie macie uczulenie na białka mleka krowiego, zalecamy spróbować suplementacji colostrum. Efekty zauważycie już po kilku tygodniach.

Klaudia Niemira
Dietetyk kliniczny, specjalista ds. żywienia

Bibliografia
Rak K., Bronkowska M., Immunologiczne znaczenie siary, „Hygeia Public Health” 2014, 49(2), 249–254.
Macierzyńska A., Pierzchała E., Siara bydlęca – właściwości i zastosowanie, Katowice 2016.
Zimecki M., Artym J., Właściwości terapeutyczne białek i peptydów z siary i mleka, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2005, 59, 309–232.
Pukacka M. et al., Opis przypadków zastosowania siary bydlęcej w dermatologii w klinice Dermatologii i Wenerologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, „Dermatologia Praktyczna” 2015, 4, 13–16.
Płusa T., Immunomodulacyjne białka zawarte w siarze, „Polski Merkuriusz Lekarski” 2009, 26, 153–234.
Lis J., Orczyk-Pawiłowicz M., Kątnik-Prastowska I., Białka mleka ludzkiego zaangażowane w procesy immunologiczne, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2013, 67, 529–547.
Kim J., Dietary effect of lactoferrin-enriched fermented milk on skin surface lipid and clinical improvement of acne vulgaris, „Nutrition” 2010, 26, 902–909.