Zdjęcie: Pete Markham
Alergie z biegiem czasu stały się chorobami cywilizacyjnymi. Obecnie są niezwykle częstą przypadłością i notuje się tendencję wzrostową w zapadalności na choroby alergiczne. Dzieje się tak ze względu na wielość alergenów czyhających w zakątkach naszego domu, budynkach pracowniczych jak i atmosferze.Ponadto na skutek szeroko rozpowszechnionej antybiotykoterapii pojawiają się szkodliwe szczepy drobnoustrojów, zarówno bakterii jak i grzybów, które mogą wywoływać nadwrażliwość naszego układu immunologicznego.
Jak je zdefiniować? Czym są wywoływane?
Alergie tego typu pojawiają się gdy alergeny powszechnie występujące w naszych domach lub pomieszczeniach pracowniczych, dostaną się do naszego organizmu przez układ oddechowy powodując odpowiedź immunologiczną. Są to tzw. alergeny "indoor".
Poprzez to pojęcie należy rozumieć: sierść zwierząt domowych, zarodniki pleśni lub innych grzybów bytujących we wnętrzu budynków oraz odchody roztoczy, znajdujące się w otaczającym nas kurzu.
Zatem na pytanie kto jest najbardziej narażony na takie alergie, możemy odpowiedzieć iż jest to każdy z nas, ze szczególnym wskazaniem osób o dużej podatności na różnego typu choroby infekcyjne (choćby zwykłą grypę i przeziębienie) oraz mało aktywne fizycznie (potwierdzono badaniami, iż wzmożona aktywność fizyczna wzmacnia nasz układ odpornościowy) i rzadko udające się na spacery.
Należy zaznaczyć, że mechanizm rozwoju alergii typu ?indoor? jest taki sam, a objawy bardzo zbliżone jak w przypadku innych alergii np. uczulenie na pyłki traw. Jedyną rzeczą, która je wyróżnia to typ alergenu wywołującego odpowiedź układu odpornościowego.
Jak rozwija się reakcja nadwrażliwości na alergen i kiedy pojawiają się jej objawy?
Po wniknięciu, któregoś z powyżej wymienionych alergenów następuje jego kontakt z krwinkami białymi, czyli głównym elementami składowymi układu immunologicznego.
Do krwinek białych bezpośrednio uczestniczących w odpowiedzi układu odpornościowego zaliczamy limfocyty. Po tym jak "zauważą" one alergen w krążeniu, produkują przeciwciała IgE - immunoglobuliny typu E (białka uczestniczące w rozwoju odpowiedzi immunologicznej). Te przeciwciała w następnej kolejności łączą się z komórkami, które w swym wnętrzu posiadają skumulowane duże ilości histaminy, prostaglandyn i cytokin. Na skutek połączenia się przeciwciała IgE z ich powierzchnią, następuje wydostanie się tych substancji w miejsce gdzie wniknął alergen np.: nabłonek płuc lub błona śluzowa nosa, proces ten określamy mianem degranulacji komórek.
Od tego właśnie momentu zaczynamy odczuwać nieprzyjemne dolegliwości.
Histamina powoduje bowiem znaczne przekrwienia tego miejsca na skutek silnego wpływu kurczącego na śródbłonek naczyń włosowatych.
Prostaglandyny zwiększają bolesność, ponieważ obniżają próg pobudliwości zakończeń nerwowych znajdujących się np.: w błonie śluzowej spojówek czy nosa.
Natomiast cytokiny są białkami, które w swoisty sposób "znakują" miejsce wniknięcia alergenu, ażeby stało się "dobrze widoczne" dla pozostałych komórek układu odpornościowego. Dzięki cytokinom w to miejsce napływa coraz więcej białych krwinek, a następnie proces degranulacji komórek powtarza się i coraz więcej histaminy, prostaglandyn oraz cytokin wydzielane jest do tkanek.
Objawy jakie mogą pojawić się na skutek opisanego powyżej procesu:
- alergiczny nieżyt nosa - obrzęk i przekrwienie błony śluzowej nosa, duża ilość wodnistej wydzieliny, swędzenie
- alergiczne zapalenie spojówek - zaczerwienienie i obrzęk powiek wraz z obfitym łzawieniem, swędzenie
- zapalenie skóry - mogą pojawić się wysypki czy też rozlane zmiany skórne w postaci czarownych plan
- astma oskrzelowa - pojawiające się duszności na skutek kurczącego wpływu histaminy na mięśnie gładkie oskrzeli
- osłabione słyszenie - z powodu niedrożnej trąbki Eustachiusza
- niezbyt powszechne bóle głowy, uczucie ociężałości
Należy zaznaczyć, że objawy te w przeciwieństwie do innego typu alergii mogą być obecne przez cały rok, ze względu na stałą ekspozycję na alergen.
Jak sprawdzić czy jest się uczulonym na alergeny typu "indoor"?
W rozpoznaniu choroby ważną rolę odgrywa dobrze przeprowadzony wywiad lekarski. Istotne jest stwierdzenie zależności między narażeniem na alergeny, a obecnością objawów. Niekiedy stwierdza się charakterystyczne zmiany skórne (opisane wcześniej wysypki, rozlane czerwone plamy itd.). Z badań dodatkowych najpowszechniej stosowane są: testy skórne, badania serologiczne - np. metody radioimmunologiczne (RAST), testy (próby) ekspozycyjne.
Jak wykonuje się testy skórne?
Najczęściej wykonywane są testy skaryfikacyjne lub śródskórne W przypadku pierwszych, wzorcowy antygen nanoszony jest na zadrapaną uprzednio powierzchnię skóry przedramienia lub pleców. Druga metoda polega na wstrzyknięciu roztworu śródskórnie. Wynik testu odczytywany jest po 15 minutach, mierząc średnicę powstającego bąbla i otoczki rumieniowej.
Wynik podaje się stosując trójstopniową skalę:
- bąbel o średnicy do 5 mm - brak alergii
- bąbel o średnicy do 1 cm z towarzyszącą otoczką rumieniową-istnieje nadwrażliwość organizmu na testowany alergen
- bąbel z szerokim pasmem rumienia i charakterystycznym rozlaniem tego rumienia (często o gwieździstym kształcie)
Jak wykonuje się testy ekspozycyjne?
Polegają na wdychaniu aerozoli zawierających określony alergen. Następnie bada się reakcję oskrzeli przez określenie wartości szczytowej przepływu wydechowego (PEF) lub maksymalnej objętości wydechowej jednosekundowej (FEV1). Spadek wartości tych parametrów świadczy o wrażliwości na podawany alergen.
Dodatni wynik testów skórnych i badań serologicznych jest dowodem istnienia alergii w organizmie chorego, natomiast testy (próby) ekspozycyjne stanowią potwierdzenie, że dane alergeny są odpowiedzialne za reakcje atopowe (alergiczne).
Ważne jest, ażeby nie zaniedbywać błahych z początku objawów alergii "indoor" typu: lekkie łzawienie z oczu lub ich zaczerwienienie i pieczenie, częstsze kichanie czy kilkumiesięczny katar.
Warto dowiedzieć się czy jesteśmy alergikami poprzez wykonanie testów skórnych i w razie potrzeby podjąć odpowiednie kroki farmakologiczne.
Natomiast pamiętajmy, że oczyszczając nasz dom z potencjalnych alergenów, choćby poprzez zwykłe wietrzenie pomieszczeń czy też częste odkurzanie dywanów, możemy ustrzec nasz organizm przed nadwrażliwością immunologiczną.
Anna Machura
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
