Zdjęcie: Olga Beauty
Ból ucha u małych dzieci związany jest najczęściej z rozwijającym się stanem zapalnym w uchu środkowym. Zapalenie pojawia się najczęściej jako konsekwencja lekkiej infekcji bakteryjnej czy przeziębienia. Do stanów zapalnych ucha może dochodzić również w czasie ząbkowania, gdy produkcja śliny i śluzu jest większa niż zazwyczaj. Problem dotyka częściej dzieci z przerośniętymi migdałkami oraz te podatne na alergie. We wszystkich przypadkach przyczyna tkwi w zaburzonym działaniu trąbki słuchowej łączącej jamę bębenkową w uchu środkowym z gardłem.Jak dochodzi do zapalenia i bólu ucha?
Zadaniem trąbki Eustachiusza (trąbki słuchowej) oprócz wentylacji, jest ochrona i oczyszczanie ucha wewnętrznego. Przewód ma zapewnić odpływ gromadzącego się w uchu płynu do gardła.
U dzieci trąbka jest krótka i ułożona prostopadle do gardła, stąd naturalny odpływ płynu z ucha jest gorszy niż u osób dorosłych. Dodatkowo w czasie infekcji czy przy alergii produkowana jest znaczna ilość gęstego śluzu, a dziecko nie potrafi go sprawnie wydmuchać czy wykaszleć. Wydzielina gromadząca się w gardle ogranicza otwór trąbki i utrudnia odpływ płynu z ucha. Zalegający w uchu środkowym płyn naciska na ściany oraz podnosi ciśnienie w jamie bębenkowej. Wywołuje ból, obrzęk i przekrwienie wyścielającej ucho błony śluzowej. Dodatkowo nagromadzony śluz stanowi świetne pożywnie dla drobnoustrojów. Poważne zakażenie gotowe.
Czy ból ucha zawsze oznacza stan zapalny?
W starszych dzieci i osób dorosłych ból ucha rzadziej jest spowodowany infekcją, a stan zapalny dotyczy częściej ucha zewnętrznego niż środkowego.
Ból, który dziecko przypisuje się do ucha, może promieniować od rosnącego lub chorego zęba, pochodzić od gardła czy zatok.
Podrażnienie i ból ucha może wywołać kąpiel w zanieczyszczonej wodzie, zalegający w przewodzie słuchowym przedmiot (np. woskowina, owad, część zabawki). Do zapalenia ucha zewnętrznego dochodzi często po urazie mechanicznym. Wystarczy nieumiejętne czyszczenie ucha patyczkiem.
Ból ucha ma charakter pulsacyjny, towarzyszy mu uczucie zatkanego ucha, szum, niedosłuch.
Gdy ostry ból ucha nagle samoczynnie znika, to znak ostrzegawczy, że mogło dojść do przerwania błony bębenkowej.
Jak rozpoznać stan zapalny ucha u dziecka?
Zapaleniu ucha, oprócz bólu towarzyszy gorączka, często powyżej 39 stopni Celsjusza, brak apetytu. Małe dzieci mogą manifestować ból pociągając za małżowinę uszną. Objawy nasilają się w nocy i w pozycji leżącej. Dziecko jest rozdrażnione, niespokojne. Z ucha może wyciekać ropny płyn.
Uporaj się z bólem ucha
Środki przeciwbólowe dla maluszka
- Ból ucha u małych dzieci leczy się od razu. Przed podaniem leku warto upewnić się czy przyczyną bólu nie jest zalegająca w uchu część zabawki czy inny przedmiot.
- Z lekkim i umiarkowanym bólem dobrze radzą sobie dostępne bez recepty syropy lub czopki z paracetamolem lub ibuprofenem. Są bezpieczne dla dzieci, a ich działanie pojawia się po około 30 minutach od podania. Paracetamol najlepiej podawać co 4 godziny, ibuprofen co 6 godzin.
Środki przeciwbólowe dla starszego dziecka
Ból ucha towarzyszący zapaleniu leczy się środkami przeciwbólowymi z paracetamolem lub działającym dodatkowo przeciwzapalnie ibuprofenem. U dzieci powyżej 12 roku życia można zastosować aspirynę, a przy bardzo silnym bólu środki przeciwbólowe z dodatkiem kodeiny np. Antidol.
Krople do ucha łatwo dostępne w aptece, jak Ototalgin czy Otinum (wydawane na receptę) nie mają potwierdzonej skuteczności przeciwbólowej. Zawarte w nich substancje to pochodne kwasu salicylowego o działaniu ograniczającym stan zapalny. Leki można podawać dzieciom po konsultacji z lekarzem, ponieważ w przypadku uczulenia na salicylany, może dojść do reakcji alergicznej i poważnego podrażnienia skóry.
Wspomaganie środków bólowych
Oprócz leków przeciwbólowych do zwalczania bólu ucha warto wykorzystać środki, które trafiają w przyczynę dolegliwości.
Krople do nosa
Ulgę i odetkanie ucha niosą kropelki i aerozole do nosa ograniczające wydzielanie kataru. Zawarte w nich substancje obkurczając błonę śluzową nosa hamują wytwarzanie śluzu. Tym samym poprawiają drożność trąbki słuchowej i ułatwiają odpływ płynu z ucha. U maluszków można bezpiecznie zastosować Heel Euphorbium, u starszych dzieci Otrivin, Nasivin, Xylometazolin 0,05%.Krople przy dłuższym stosowaniu mogą podrażniać śluzówkę nosa, dlatego najlepiej używać ich pod kontrolą lekarza nie dłużej niż 3-5 dni.
Leki mukolityczne
Ból ucha towarzyszący zapaleniu pomogą złagodzić tak zwane leki mukolityczne, które obniżają lepkość wydzielanego śluzu. Wodnista wydzielina łatwiej odpływa z zatkanego przewodu słuchowego i ucha środkowego, zmniejsza się ciśnienie w uchu i ból. Substancje rozrzedzające śluz dostępne są bez recepty w syropach wykrztuśnych jak Flegamina, Mucosolvan, Flavamed oraz w postaci tabletek ACC. Stosując leki należy pamiętać o podawaniu odpowiedniej ilości wody i innych napojów - soków, słabych herbatek. Dziecko powinno wypijać co najmniej 6-8 szklanek płynów dziennie.Domowe metody zwalczania bólu, jak nacieranie okolic ucha olejkiem kamforowym, ciepłe okłady, nagrzewanie chorego ucha lampą nie są wskazane u dzieci. Mogą spowodować nadmierne przekrwienie błony śluzowej w uchu i prowadzić do jeszcze większego przesączania się płynu do jamy bębenkowej.
Jeśli bólowi ucha towarzyszy gorączka, a dziecko ma mniej niż 2 lata, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Może być potrzebny antybiotyk. U dzieci powyżej 2 roku życia, decyzję o podawaniu antybiotyku lekarz może odłożyć na 2-3 dni, ponieważ zapalenie ucha o lekkim i umiarkowanym przebiegu często ustępuje samoistnie.
Lekarz może zalecić również stosowanie leków sterydowych.
Lekarz może zalecić również stosowanie leków sterydowych.
Możesz ograniczyć ryzyko infekcji ucha u dziecka
- Dzieci karmione piersią przynajmniej przez pierwsze pół roku życia, rzadziej łapią infekcję niż karmione sztucznie. Przy karmieniu ważna jest również postawa dziecka. Karmienie w pozycji siedzącej zmniejsza ryzyko zakrztuszenia i zapewnia lepszą drożność przewodu słuchowego.
- Unikaj palenia przy dziecku i narażania go na kontakt z dymem tytoniowym.
- Przy rozwijającej się infekcji i katarku zadbaj o właściwą higienę nosa. Jeśli dziecko nie potrafi wydmuchać dokładnie nosa, warto odciągać katar. Do dyspozycji jest gruszka lub specjalne odciągacze, które można podpiąć do odkurzacza. W przypadku mniejszych przyrządów to dorosły siłą własnych płuc odsysa nagromadzoną wydzielinę. Bardzo gęsty katar można rozrzedzić wcześniej roztworem wody morskiej (np. Sterimar, Marimer, Disnemar).
- Wilgotne ucho predysponuje do infekcji. Zawsze po kąpieli osuszaj dokładnie uszy. Sprawdź, czy nie ma w nich resztek szamponu czy mydła. Ostrożnie używaj patyczków, wybieraj odpowiedni kształt wacika dla dziecka.
mgr farm. Dorota Gruszka
