Koenzym Q10 – właściwości
Koenzym Q10 zwykle zamiennie nazywany jest ubichinonem. Jest to jednak jedna z form (utleniona), w której może występować. Związek występuje również w postaci zredukowanej jako ubichinol oraz jako cząsteczka rodnikowa – rodnik semichinonowy. Jego nazwa pochodzi od słowa ubitarius, co oznacza wszechobecny. Odnosi się ona do jego występowania w wielu narządach w organizmie, zarówno zwierząt, jak i człowieka.Koenzym Q10 – rola w organizmie, działanie
Główną rolą koenzymu jest udział w wytwarzaniu energii w organizmie. Jest on także związkiem antyoksydacyjnym, czyli przeciwdziałającym uszkodzeniom powodowanym przez nadmierne ilości wolnych rodników tlenowych. Stąd też jego funkcje w organizmie oraz możliwe wykorzystanie przy poprawie stanu zdrowia powiązane są ściśle ze stresem oksydacyjnym. I tu warto zwrócić uwagę na kilka chorób, w których badacze zauważyli znaczenie koenzymu Q10. Odpowiedni poziom koenzymu jest istotny w kontekście profilaktyki zawału mięśnia sercowego. U osób z niewydolnym mięśniem sercowym często występuje niedobór koenzymu Q10, natomiast jego suplementacja przynosi poprawę stanu zdrowia.Korzystne efekty można uzyskać także u chorych na nadciśnienie tętnicze. Suplementacja koenzymu Q10 w ilości około 100 mg na dzień przyniosła spadki zarówno w wartości skurczowego, jak i rozkurczowego ciśnienia tętniczego. Suplementacja koenzymem Q10 jest warta rozpatrzenia u osób przyjmujących podstawowe leki obniżające poziom cholesterolu, czyli statyny. Ich działanie polega na zahamowaniu wewnątrzustrojowej syntezy cholesterolu. Niestety blokada dotyczy także syntezy koenzymu Q10. Dlatego w celu jego uzupełnienia korzystna jest suplementacja, szczególnie u osób z chorobami towarzyszącymi takimi jak cukrzyca i nadciśnienie. U osób z cukrzycą suplementujących omawiany związek zauważono w badaniach poprawę ukrwienia. Koenzym Q10 ma także wpływ na płodność, szczególnie na poprawę jakości spermy.
Często jest składnikiem suplementów zawierających inne antyoksydanty czy karnitynę. Wykorzystywany jest także jako składnik kosmetyków, szczególnie kremów o działaniu przeciwzmarszczkowym, odmładzającym. Koenzym Q10 wykazuje również właściwości chroniące skórę przed promieniowaniem słonecznym.
Koenzym Q10 – zapotrzebowanie, źródła w żywności
W organizmie ludzkim znajduje się około 0,5 do 1,5 g koenzymu. Im jednak jesteśmy starsi, tym jego ilość zmniejsza się. Zakłada się, że z typową dietą mieszkańcy Europy mogą spożywać mniej niż 10 mg koenzymu. Źródłami w żywności są np. mięso wołowe, olej rzepakowy, podroby, tuńczyk, śledź, pstrąg, kurczak. Mniejsze ilości znajdują się także w produktach roślinnych, takich jak soja, pistacje, migdały. Należy pamiętać, że obróbka termiczna będzie zmniejszała ilość koeznymu Q10 w produkcie. Natomiast mniejsze straty niż po smażeniu nastąpią po gotowaniu. Ze względu na rozpuszczalność w tłuszczach i alkoholu przyswajanie koenzymu Q10 z żywności jest lepsze w połączeniu z tymi związkami.Koenzym Q10 – niedobory
Ze względu na udział koenzymu w pozyskiwaniu energii jego niedobór związany jest głównie z występowaniem przewlekłego zmęczenia. Do niedoborów koenzymu Q10 może przyczynić się zbyt niska ilość witaminy B6 w diecie. Jest ona bowiem potrzebna do syntezy omawianego związku. Niedobory mogą być spowodowane również stanem chorobowym. Koenzym bowiem jako związek przeciwdziałający występowaniu tzw. stresu oksydacyjnego jest linią obrony organizmu w dezaktywacji wolnych rodników tlenowych. Stres oksydacyjny leży u podstaw wielu chorób.Znaczenia niedoboru koenzymu Q10 upatruje się w rozwoju takich schorzeń jak nowotwory, AIDS, choroby przyzębia, mięśni, choroby neurodegeneracyjne (m.in. choroba Alzheimera, Parkinsona, stwardnienie rozsiane), nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca. Jeśli koenzymu jest za mało w stosunku do zapotrzebowania organizmu, mogą pogłębiać się również stany chorobowe dotyczące serca czy mózgu. Zwraca się uwagę na częstsze występowanie napadów migrenowych przy niedoborach koenzymu Q10. Osoby dbające o młody wygląd mogą być szczególnie zainteresowane omawianym związkiem. Badacze zauważają bowiem zależność pomiędzy jego niedoborem a szybszym przebiegiem procesów starzenia się organizmu.
Koenzym Q10 – jaki wybrać, dawkowanie
Ze względu na mniejszą przyswajalność koenzymu Q10 z suplementów jego ilość w nich zawarta jest wyższa niż ta w żywności. Przyjmowanie preparatów powinno następować po posiłku ze względu na poprawę przyswajania w obecności tłuszczów. Szacuje się, że przy dawce 30 mg poziom związku we krwi wzrośnie o 30%. Z kolei dawka 100 mg może podnieść stężenie koenzymu o około 50%. W związku ze zmniejszaniem się ilości koenzymu wraz z wiekiem zaleca się, by powyżej 40. roku życia dawki suplementu wynosiły 60–100 mg. Nie powinno się natomiast stosować wyższych dawek bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Jeśli natomiast skonsultowana dawka jest wyższa niż 100 mg, najlepiej podzielić ją na 2 porcje przyjmowane w ciągu doby.Koenzym Q10 – bezpieczeństwo
Suplementacja koenzymem Q10 uważana jest za bezpieczną, zwykle nie obserwuje się żadnych efektów ubocznych. Warto zawsze jednak pamiętać o dobraniu odpowiedniej dawki oraz pilnować, by jej nie przekroczyć.Koenzym Q10 to związek mający duże znaczenie dla zachowania młodego wyglądu, energii, ale i zdrowia. Bez niego organizm szybciej się starzeje, a także jest bardziej podatny na niektóre choroby. Warto zadbać o jego wystarczającą podaż, a w przypadku stosowania suplementu wybrać najlepszy jakościowo i dobrać odpowiednią dawkę.
mgr Paulina Kmieciak
Dietetyk kliniczny i sportowy
Bibliografia
Siemieniuk E., Skrzydlewska E., Koenzym Q10 – biosynteza i znaczenie biologiczne w organizmach zwierząt i człowieka, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2005, 59, 150–159.
Wawer I., Koenzym Q10 a energia organizmu, „Food Forum” 2016, 3(13), 29–31.
Gałka U., Ogonowski J., Koenzym Q – powstawanie, właściwości i zastosowanie w preparatach kosmetycznych, „Lab” 2010, 15(5), 14–21.
