Korzeń maca – skład, dawkowanie, gdzie kupić?

Maca – opis botaniczny, krótka historia rośliny

Maca (Lepidium meyenii) jest niskopienną rośliną krzyżową. Występuje w formie dwuletniej lub pod postacią byliny. Osiąga wysokość kilkunastu centymetrów, jej zredukowana łodyga płoży się i wytwarza nieliczne, drobne listki. Z dietetycznego punktu widzenia najważniejszym elementem maca jest korzeń. Organ ten kształtem przypominający lekko przerośniętą rzodkiewkę osiąga wielkość od 10 do 18 cm i jest użytkową częścią rośliny. W zależności od odmiany korzenie maca różnią się od siebie kształtem, kolorem i wielkością. Łączy je jednak jedno – wszystkie są słodkie i mają szczególne właściwości zdrowotne.

Korzenie maca można spożywać w formie:

• surowej,
• pieczonej,
• przetworzonej na dżem lub konfitury,
• przerobionej na sok lub napój fermentowany,
• przetworzonej na mąkę (z wysuszonych korzeni).

Roślina pochodzi z peruwiańskich Andów. W tych rejonach jest bardzo cennym surowcem spożywczym. Jest niezwykle popularna ze względu na swoje szczególne właściwości i możliwość uprawy na dużych wysokościach. Plantacje korzeni maca mogą znajdować się nawet na wysokości 3200–4450 m n.p.m. Maca jest rośliną uniwersalną, jej rozwój nie wymaga ani żyznej gleby, ani nawożenia. Jest również bardzo odporna na niesprzyjające warunki atmosferyczne. Dobrze znosi zarówno temperatury ujemne, jak i ostre słońce.

Pierwsze wzmianki na temat korzeni maca pochodzą sprzed dwóch tysięcy lat. Maca towarzyszyła Inkom podczas rytualnych obrzędów. Wierzyli oni również, że roślina zwiększa płodność i dodaje witalności. Jej nazwa wywodzi się z indiańskiego języka chibcha i jest połączeniem dwóch słów. Pierwsze z nich – „ma” – oznacza roślinę uprawianą wysoko, drugie – „ca” – oznacza dobre, wzmacniające jedzenie. Korzenie maca, będące głównym składnikiem pożywienia mieszkańców centralnych Andów, stają się popularne również w innych krajach.

Maca – skład, zastosowanie, dawkowanie

W krajach europejskich maca została mianowana superfood – oznacza to, że zalicza się ją do produktów o szczególnej wartości odżywczej, które korzystnie wpływają na funkcjonowanie ludzkiego organizmu.

Świeże korzenie maca składają się w 80% z wody. Jednakże po wysuszeniu znajdziemy w nich około 10–13% białka wysokiej jakości odżywczej. Zawartość węglowodanów w korzeniu maca różni się w zależności od odmiany i wynosi 25–78%, w tym około 8% błonnika pokarmowego. Korzeń maca charakteryzuje się również niską zawartością kwasów tłuszczowych 2–4%, a połowa z nich to nienasycone kwasy tłuszczowe korzystne dla zdrowia.

Korzenie maca zawierają również spore ilości składników mineralnych i witamin – w 100 g suchej masy jest około 150 mg wapnia, 16,6 mg żelaza, 18,7 mg sodu, 5,9 mg miedzi oraz 3,8 mg cynku.

Poniższa tabela przedstawia udział wybranych składników pokarmowych w wysuszonym korzeniu maca i ich funkcje.

Składniki	Zawartość	Działanie
Białka	10–16%	Składnik budulcowy tkanki skórnej i włosów
Węglowodany	59%	Źródło energii
Kwasy tłuszczowe ogółem NKT JNKT/WNKT	2,2%   40,1%   52,7%	Utrzymanie odpowiedniego bilansu lipidowego skóry
Błonnik pokarmowy	8,5%	Wsparcie układu odpornościowego, poprawa funkcjonowania układu pokarmowego. Wpływ na regulację gospodarki lipidowej organizmu

Opracowano na podstawie: Gradeń M., Gramza-Michałowska A., Maca (Lepidium meyenii) – właściwości prozdrowotne, „Nauka Przyroda Technologie” 2017, 11(1), 34–44.

Korzeń maca znany jest na całym świecie jako naturalny środek wspomagający funkcje seksualne, stąd też można go spotkać również pod nazwą peruwiański żeń-szeń. Liczne badania naukowe prowadzone na zwierzętach i ludziach udowodniły, że podawanie roztworu sproszkowanego korzenia maca wpływa na poprawę czynności seksualnych i płodność. Z kolei badania prowadzone na grupie 57 zdrowych młodych mężczyzn pozwoliło wyciągnąć wnioski, że dawka 1500–3000 mg podawana przez 8 tygodni poprawia popęd seksualny mężczyzn, nie ingerując przy tym w gospodarkę hormonalną organizmu. Inne badania prowadzone wśród mężczyzn z zaburzeniami erekcji udowodniły, że podawanie 2400 mg sproszkowanego korzenia maca przez 12 tygodni ma korzystny wpływ na zaburzenia męskiego układu rozrodczego. Mężczyźni biorący udział w tym badaniu zauważyli zwiększenie libido.

Korzeń maca ma silne właściwości antyoksydacyjne. Suplementacja maca zmniejsza okres półtrwania nadtlenoazotynu. Substancja ta powstaje podczas przewlekłego stresu oksydacyjnego w organizmie. Suplementacja ma na celu ochronę wewnątrzkomórkowego DNA przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Na całym świecie prowadzone są jednocześnie badania, które sugerują, że stosowanie korzenia maca może być pomocne również w terapii antynowotworowej. Wykonano bowiem szereg doświadczeń na ludzkich liniach komórek nowotworowych, których wyniki sugerują, że stosowanie wyciągu z korzenia maca ma działanie chemoprewencyjne i przeciwzapalne. Obecnie trwają również badania nad potwierdzeniem neuroprotekcyjnych właściwości suplementacji korzeniem maca.

Zarówno w literaturze, jak i w Internecie można spotkać się z różnymi sugerowanymi dawkami suplementacji korzeniem maca. Najbardziej popularną i najczęściej używaną dawką są 3 g sproszkowanego korzenia maca przez co najmniej cztery miesiące. Niektórzy autorzy publikacji naukowych zalecają nawet dawkę 10–20 g każdego dnia (ponieważ takie dawki spożywają każdego dnia mieszkańcy peruwiańskich Andów). Jeśli zdecydujecie się jednak na suplementację korzeniem maca, zacznijcie od mniejszych dawek. Organizm ludzki potrzebuje bowiem jakiegoś czasu, by zaadaptować się do nowej sytuacji.

Maca – przeciwwskazania

Pomimo że korzeń maca jest zaliczany do superfood, nie każdy powinien go stosować. Stosowanie tego środka ma wpływ na poziom hormonów w organizmie. Nie powinny go spożywać osoby, które stosują leczenie hormonalne lub są w trakcie choroby nowotworowej (badania nie przyniosły jeszcze jednoznacznych rezultatów, które mogłyby potwierdzić antynowotworowe działanie korzenia maca). Do tej pory nie ma również wyników badań dotyczących suplementacji korzeniem maca u kobiet w ciąży i małych dzieci. Nie wiadomo, jak korzeń maca wpływa na rozwój ciąży oraz zdrowie nowo narodzonego dziecka.

Maca – gdzie kupić?

Korzeń maca można zakupić zarówno w stacjonarnym sklepie ze zdrową żywnością, jak i w sklepach internetowych. Cena sproszkowanego korzenia maca zależna jest w dużej mierze od producenta i wagi opakowania. Najczęściej spotykane są opakowania o gramaturze 100–250 g, ich cena wynosi średnio 40–80 zł. Na rynku można znaleźć też suplementy, których cena wynosi zaledwie kilka złotych, jednakże odradzamy zakup podobnych produktów. Warto pamiętać, że jedynie 100% korzeniom maca można przypisywać właściwości zdrowotne.

Nie można wykluczyć ogromnego potencjału prozdrowotnego korzenia maca. Istnieją bowiem badania naukowe, które potwierdzają jego skuteczność w odniesieniu do parametrów rozrodczych nasienia ludzkiego i zwierzęcego. Ponadto zawarte w nim substancje antyoksydacyjne powodują, że jest istnym zmiataczem wolnych rodników. Jego skład bogaty jest również w liczne biologicznie aktywne związki, które mogą mieć korzystny wpływ na organizm człowieka.

Klaudia Niemira
Dietetyk kliniczny, specjalista ds. żywienia


Bibliografia
Grdeń M., Gramza-Michałowska A., Maca (Lepidium meyenii) – właściwości prozdrowotne, „Nauka Przyroda Technologie” 2017, 11(1), 34–44.
Wierzbicka I., Maca, „Food Forum” 2016, 11, 100–106.
Karolczak J., Afrodyzjaki, „Świat Farmacji” 2014, 2, 14–15.
Ekiert K., Dochniak M., Superfoods – idealne uzupełnienie diety, czy zbędny dodatek?, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne” 2015, 5(4), 401–408.
Chen L., Li J., Fan L., The Nutritional Composition of Maca in Hypocotyls (Lepidium meyenii Walp.) Cultivated in Different Regions of China, „Journal of Food Quality” 2017, 1–8.
Omran S.S., Ashton J., Stathopoulos C.E., Effect of maca (Lepidium meyenii) on some physical characteristics of cereal and root starches, „International Food Research Journal” 2010, 17(4), 1085–1094.