L-karnityna – czym jest
L-karnityna to aminokwas, który powstaje z dwóch innych – lizyny i metioniny. Jego występowanie w organizmie człowieka jest całkowicie naturalne. Choć może znajdować się we wszystkich komórkach ustroju, to jednak jego największe skupiska zlokalizowane są w sercu oraz mięśniach szkieletowych (ok. 98%). Jego nazwa związana jest z historią pierwszego wyizolowania karnityny w 1905 roku i pochodzi od łacińskiego słowa carnus – mięso. Związek jest syntezowany endogennie (w organizmie). Ilości syntezowane są jednak niewystarczające, zwłaszcza jeśli prowadzimy aktywny tryb życia. Początkowo karnityna mylnie zaliczana była do witamin z grupy B jako witamina BT.L-karnityna – działanie
Sława L-karnityny związana jest przede wszystkim z jej udziałem w transporcie długołańcuchowych kwasów tłuszczowych do miejsc, gdzie wyzwalana jest z nich energia. Z tych samych miejsc może odbierać tłuszcze o krótkim i średnim łańcuchu, co wiąże się z funkcją detoksykacyjną. L-karnityna wspomaga usuwanie z organizmu niektórych leków oraz metali. L-karnityna ma zwiększać wykorzystanie zgromadzonego tłuszczu jako źródła energii, a także przeciwdziałać odkładaniu nowych jego pokładów. W badaniach można znaleźć również informacje o jej wpływie na zmniejszenie zapotrzebowania organizmu na kalorie oraz zwiększenie tolerancji wysiłkowej. Szczególnie osoby aktywne fizycznie mogą być zainteresowane działaniem L-karnityny. Głównie mowa tu o zmniejszeniu wykorzystania glikogenu (cukru zapasowego w mięśniach) jako źródła energii podczas wysiłku fizycznego.Wśród funkcji mniej znanych warto wspomnieć o jej korzystnym wpływie na profil lipidowy. L-karnityna wpływa na obniżenie poziom trójglicerydów i cholesterolu. Jest uważana za związek zwiększający potencjał antyoksydacyjny co wiąże się m.in. z opóźnianiem procesów starzenia organizmu.
L-karnityna – zastosowanie
Choć L-karnityna największą popularność zyskała przez przypisywanie jej działania odchudzającego, to jednak jej zastosowanie jest zdecydowanie szersze. Dzięki oddziaływaniu na układ krążenia istnieje zasadność jej zastosowania u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, miażdżycą tętnic obwodowych, przy dokuczającym osłabieniu siły mięśniowej oraz przy uszkodzeniu włókien mięśniowych. Warto pamiętać także o jej wpływie na obniżenie stężenia cholesterolu i trójglicerydów. Przy odpowiednim zastosowaniu może zwiększać efektywność leczenia otyłości, w połączeniu z prawidłowo zbilansowaną dietą i aktywnością fizyczną. W badaniach zauważa się również poprawę funkcjonowania układu nerwowego u osób z niedorozwojem umysłowym, chorobą Alzheimera oraz depresją.L-karnityna – niedobór
Po pierwszym wyizolowaniu L-karnityny obserwowano skutki jej niedoboru w diecie pewnego gatunku larw. Okazało się, że prowadziły one do gromadzenia tkanki tłuszczowej. Do niedoborów L-karnityny oprócz ograniczonego dostępu do związku w żywności przyczynić się mogą m.in. uwarunkowania genetyczne, choroby (m.in. dotykające miejsc syntezy związku, czyli nerek i wątroby), zaburzenia wchłaniania i transportu aminokwasu czy zwiększone zapotrzebowanie w wyniku np. dużej aktywności fizycznej. Skutki niedoborów mogą mieć różne nasilenie i przybierać postać od osłabienia i zanikania tkanki mięśniowej nawet do niewydolności mięśnia sercowego oraz schorzeń wątroby. Biorąc pod uwagę główne jej źródła w żywności, grupą osób szczególnie narażonych na występowanie niedoborów L-karnityny są osoby na diecie bezmięsnej, bezmlecznej.L-karnityna – zapotrzebowanie, źródła w żywności
Synteza endogenna L-karnityny wynosi ok. 1,2 mikromole/kg masy ciała/dobę. Ilość ta może nie zaspokajać potrzeb organizmu i w związku z tym zalecana dodatkowa podaż z pożywieniem powinna oscylować w granicach 8–11 mg na dobę. Jak wspomniano, potrzeby te są ściśle uzależnione m.in. od aktywności fizycznej. W takich przypadkach zapotrzebowanie może wzrastać nawet do 300 mg/dobę.Karnityna to związek głównie zlokalizowany w mięśniach, stąd głównymi jej źródłami w żywności są produkty odzwierzęce. Największe ilości znajdują się w mięsie (jagnięcym, baranim, wołowym, wieprzowym), rybach, a znacznie mniejsze w mleku (najbogatsze jest owcze i krowie) i przetworach mlecznych. Różnice w stężeniu związku zależne są m.in. od wieku zwierzęcia, części, z której pozyskano mięso, czy też w przypadku mleka – od czasu trwania laktacji.
Produkty roślinne zawierają jedynie śladowe ilości tego aminokwasu. Głównymi źródłami roślinnymi mogą być zboża, awokado oraz soja. Istotny jest też fakt obniżenia ilości L-karnityny pod wpływem obróbki termicznej czy przechowywania produktu. Szacuje się, że średnio z dietą dostarczamy od 20 do 200 mg L-karnityny. Przy stosowaniu diety wegetariańskiej ilość ta określana jest na 1 mg/dzień, natomiast przy dużym udziale wołowiny w jadłospisie wartość ta może dochodzić do 300 mg na dzień.
L-karnityna – suplementy, dawkowanie
O ile spożywana z żywnością L-karnityna przyswaja się na poziomie 50–85%, to ta z suplementów jedynie w 15–18%. Przyswajalność w dużej mierze zależy od dawki suplementu. Skuteczność stosowania L-karnityny wzbudza wiele kontrowersji i w dalszym ciągu wymaga wielu badań. W niektórych badaniach wskazuje się na konieczność połączenia suplementacji L-karnityną ze spożyciem węglowodanów. Jest to związane z wpływem spożytych cukrów na wydzielanie insuliny, a tej z kolei na wchłonięcie omawianego aminokwasu. Najczęstszymi formami L-karnityny w suplementach są winian, acetyl-L-karnityna (ALC) oraz glicyno-propionyl-L-karnityna (GPLC). Pierwszy z wymienionych związków cechuje się szybszą absorpcją w przewodzie pokarmowym, a jego konkurencyjność wynika także z dobrej ceny. Zwykle producenci zalecają od 500 do 2000 mg L-karnityny dziennie podzielonych na 1–3 dawek. Sposób suplementowania uzależniany jest często od celu stosowania tego specyfiku.L-karnityna to związek, bez którego niemożliwe jest prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Aby zapewnić jej odpowiednią podaż z pożywieniem, warto zwrócić uwagę na właściwe zbilansowanie diety, a w przypadku stosowania dodatkowych suplementów na dobrą ich jakość oraz sposób przyjmowania. Tylko wtedy bowiem możemy czerpać korzyści z dodatkowych źródeł L-karnityny.
mgr Paulina Kmieciak
Dietetyk kliniczny i sportowy
Bibliografia
Wall B. et al., Chronic oral ingestion of L-carnitine and carbohydrate increases muscle carnitine content and alters muscle fuel metabolism during exercise in humans, „The Journal of Physiology” 2011, 589(4), 963– 973.
Bodkowski R. et al., Produkty pochodzące od przeżuwaczy – najważniejsze źródło L-karnityny w diecie człowieka, „Przegląd Hodowlany” 2011, 10, 1–4.
Czeczot H., Ścibior D., Rola L-karnityny w przemianach, żywieniu i terapii, „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2005, 59, 9–19.
Kaczka P., Suplementy diety dla sportowców i osób aktywnych fizycznie, Nowe trendy w żywieniu i suplementacji osób aktywnych fizycznie, pod red. Zydka G., Michalczyk M., Zająca A., Katowice 2017, 172–173.
