Niedoczynność tarczycy
Niedoczynność tarczycy jest równoznaczna z niedoborem hormonów tarczycy. Tarczyca to gruczoł wytwarzający tyroksynę (T4) oraz trójjodotyroninę (T3). Oba hormony w swojej budowie posiadają jod. Komórki tarczycy wychwytują jod z krążenia i wykorzystują do produkcji T4 oraz T3. Związki te magazynowane są w komórkach pęcherzykowych tarczycy w połączeniu z białkiem zwanym tyreoglobuliną. Aby tarczyca rozpoczęła wydzielanie hormonów do krążenia, musi ulec stymulacji jednego z hormonów przysadki mózgowej, tj. TSH.Niedoczynność tarczycy możemy więc podzielić na wtórną i pierwotną. Pierwotna związana jest z upośledzeniem produkcji hormonów na poziomie samego gruczołu tarczowego – wtedy poziom TSH wzrasta i usilnie próbuje stymulować komórki pęcherzykowe. W takim przypadku wysokiemu poziomu TSH towarzyszy niski poziom T4 i T3.
W przypadku wtórnej niedoczynności problem leży w wydzielaniu substancji stymulującej tarczycę, czyli przysadkowego TSH. Tarczyca nie jest wtedy stymulowana do pracy i przestaje wytwarzać hormony. W badaniach laboratoryjnych niski jest poziom zarówno TSH, jak i T4 oraz T3. Jedną z przyczyn niedoczynności tarczycy może być niedobór jodu, choć w naszej szerokości geograficznej zdarza się to niezmiernie rzadko, ponieważ jodowanie soli kuchennej zapobiega temu zjawisku. Jedną z najczęstszych przyczyn pierwotnej niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto.
Choroba Hashimoto
Choroba Hashimoto diagnozowana jest coraz częściej. To jedno ze schorzeń o podłożu autoimmunologicznym, czyli jest spowodowane skierowaniem przez organizm komórek układu odpornościowego przeciwko własnym komórkom. Często występuje jednocześnie z innymi chorobami z autoagresji, np. cukrzycą typu I.Hashimoto to choroba, której towarzyszy stan zapalny gruczołu tarczowego. W pierwszym okresie choroby stężenie T3 i T4 może być w normie, ale wykrywalne są przeciwciała skierowane przeciwko tyreoperoksydazie – anty-TPO – oraz przeciwko tyreoglobulinie – anty-Tg. Wraz z postępem choroby przeciwciała zanikają, natomiast spada stężenie T3 i T4. Kiedy możemy podejrzewać u siebie niedoczynność tarczycy?
Niedoczynność tarczycy – objawy
Do najczęstszych objawów towarzyszących niedoczynności tarczycy należą: ciągłe uczucie chłodu, przybieranie na wadze, obrzęki na skutek zatrzymywania wody, zaparcia, spowolnienie, męczliwość, ospałość, brak koncentracji. Mogą również pogorszyć się wyniki krwi – wzrasta poziom cholesterolu LDL i triglicerydów, może wystąpić anemia. Skóra może stać się sucha i zimna, a także przybrać żółto-pomarańczowy odcień. Wynika z to faktu, że karotenoidy, aby przekształcić się do witaminy A, wymagają obecności tyroksyny.Może także wystąpić mlekotok. W prawidłowych warunkach hormony tarczycy hamują wydzielanie prolaktyny – hormonu odpowiedzialnego m.in. za produkcję mleka. Charakterystyczna jest także zmiana głosu na ochrypły z powodu pogrubienia strun głosowych. Jak widać, objawy są niespecyficzne, w związku z czym, aby zweryfikować ich przyczynę, konieczne jest zasięgnięcie porady lekarza i wykonanie odpowiednich badań (pomiar stężenia THS i FT4). W przypadku pozytywnej diagnozy nie należy złamywać rąk. Medycyna oferuje nam dziś skuteczne leczenie.
Niedoczynność tarczycy – leczenie
Kiedy tarczyca na stałe traci możliwość wytwarzania tyroksyny, konieczna staje się suplementacja tego hormonu do końca życia. Najczęściej jest to lewotyroksyna. Należy pamiętać, aby zażywać ją w odpowiedni sposób, tj. rano na czczo minimum pół godziny przed pierwszym posiłkiem. Jeżeli z jakichś powodów jest to niemożliwe, lekarz może zalecić przyjmowanie leku wieczorem po ostatnim posiłku, w odstępie około 3 godzin. Ilość hormonu, którą należy przyjąć w ciągu doby, jest ustalana indywidualnie przez lekarza. Zazwyczaj dochodzi się do niej stopniowo i co jakiś czas zwiększa się dawkę, co trwa zazwyczaj nie dłużej niż 3 miesiące. Ważnym elementem mogącym wspomóc walkę z objawami jest odpowiednia dieta.Niedoczynność tarczycy – dieta
Zasady zdrowej diety obowiązujące dla populacji osób zdrowych sprawdzają się świetnie u osób z niedoczynnością tarczycy. Nie ma szczególnych rekomendowanych zasad żywienia w tej jednostce chorobowej. Jeżeli poziomy hormonów są wyrównane, funkcje organizmu wracają do normy. Nie ma potrzeby ograniczania w diecie produktów takich jak kapusta, brukselka, jarmuż czy rzepa.Najważniejszą cechą diety ma pozostać różnorodność. Tylko urozmaicona dieta jest w stanie dostarczyć wszystkich niezbędnych składników. Walkę z ewentualnie występującymi zaparciami wspomoże odpowiednia podaż błonnika pokarmowego. Przede wszystkim powinien to być błonnik nierozpuszczalny, który znajdziemy w mące z pełnego przemiału, płatkach zbożowych i kaszach. Przyspiesza ruchy perystaltyczne jelit.
Korzystnie działa także aktywność fizyczna. Najlepiej przeznaczać na nią minimum pół godziny każdego dnia. Istotna jest także regularność posiłków. Przerwy między nimi nie powinny przekraczać 4 godzin. Tych kilka prostych zasad potrafi zdziałać cuda. Skuteczność diety bezglutenowej czy bezmlecznej, które bywają zalecane w różnych źródłach, nie została potwierdzona.
Paulina Hetwer, dietetyk kliniczny
Bibliografia
Thor P., Podstawy patofizjologii człowieka, Kraków 2009.
Niedoczynność tarczycy, mp.pl/interna/chapter/B16.II.9.1 (28.03.2018).
