Wrzody – przyczyny, objawy, leczenie, dieta

Definicja wrzodu

Najprościej mówiąc, wrzód to ubytek w błonie śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego sięgający do błony podśluzowej lub nawet głębszych warstw. Najczęstszą lokalizacją wrzodów są żołądek i dwunastnica, ale zdarzają się sytuacje, kiedy ubytki sięgają nawet do jelita czczego lub krętego.

Przyczyny zachorowania

Wrzody powstają w wyniku zbyt wysokiego niefizjologicznego wydzielania kwasu solnego lub zaburzenia funkcji ochronnych błony śluzowej danej części przewodu pokarmowego. Złe odżywianie oraz stres mają znaczny wpływ na występowanie tego schorzenia, jednak główną przyczyną jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Innymi czynnikami, które mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia wrzodów, są palenie tytoniu, czynniki genetyczne, a także nadużywanie niesterydowych leków przeciwzapalnych czy glikokortykosteroidów.

Bakteria Helicobacter pylori jest w stanie przeżyć w żołądku wiele lat dzięki ureazie. Ureaza to wydzielany przez nią enzym, który rozkłada mocznik na amoniak i dwutlenek węgla. Jony amonowe z kolei tworzą środowisko alkaliczne, w którym bakteria jest w stanie przeżyć i rozmnażać się.

Objawy choroby wrzodowej

Choroba wrzodowa może przebiegać bezobjawowo, jednak najczęściej od 2 do 3 godzin po spożytym posiłku pojawia się specyficzny piekący lub gniotący ból w nadbrzuszu. U osób, które maja wrzody na dwunastnicy, często występują również bóle nocne, tak zwane bóle głodowe, które ustępują po spożyciu pokarmu lub zażyciu leków.

Ból to najczęstszy objaw wrzodów, ale nie jedyny. Pacjenci skarżą się też często na wzdęcia, nudności, dyskomfort w klatce piersiowej czy brak łaknienia, który kończy się spadkiem masy ciała. Z kolei nieleczone wrzody mogą ulec perforacji, czyli pęknięciu. Objawami, które mogą świadczyć o takich poważnych powikłaniach, są wymioty, zaburzenia połykania, krwawienia z przewodu pokarmowego (fusowate wymioty, krew w stolcu) prowadzące do niedokrwistości, a także znaczny spadek masy ciała w przeciągu trzech miesięcy (poniżej 10% masy wyjściowej).

Diagnostyka i leczenie

Podstawowym badaniem diagnostycznym w tej chorobie jest gastroskopia, dzięki której lekarz może obejrzeć wnętrze przewodu pokarmowego i pobrać wycinki. Jest to bardzo ważne, ponieważ dowiedziono, iż bakteria Helicobacter pylori ma silne rakotwórcze działanie.

Na całym świecie w leczeniu choroby wrzodowej stosuje się przede wszystkim eradykację. Eradykacja to całkowite zwalczenie choroby zakaźnej i bakterii. W tym celu stosuje się antybiotyki, które mają zwalczyć zakażenie bakterią Helicobacter pylori, oraz leki, które neutralizują kwaśną treść żołądka lub hamują wydzielanie kwasu solnego.

Znaczenie diety w leczeniu choroby wrzodowej

W leczeniu choroby wrzodowej nieodłącznym elementem powinna być odpowiednia dieta, która może wspomóc proces leczenia. Ma ona coraz większe znaczenie w sytuacji narastającej odporności na antybiotyki. Postępowanie dietetyczne w tym schorzeniu opiera się głównie na posiłkach łatwostrawnych. Posiłki łatwostrawne zapobiegają zbyt długiemu zaleganiu potraw w żołądku i tym samym zmniejszają ilość wydzielonego kwasu żołądkowego.

Osoby, które mają wrzody, powinny zatem unikać produktów i potraw bogatotłuszczowych. Oczywiście tłuszcze powinny pokrywać odpowiednie dla wieku i płci zapotrzebowanie na ten składnik, dlatego najważniejszym aspektem jest tutaj ich jakość. Posiłki i produkty powinny dostarczać prozdrowotnych, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w skrócie WNKT. Kwasy te działają na zasadzie kilku korzystnych mechanizmów. Przyśpieszają angiogenezę, przyspieszają procesy gojenia się ran oraz hamują rozwój Helicobacter pylori. Dodatkowo wysokie spożycie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych może zakłócać budowę błony komórkowej bakterii Helicobacter pylori, prowadząc do jej rozpadu. Oprócz tego WNKKT, wbudowując się w błonę tej bakterii, zwiększają jej przepuszczalność dla małych cząsteczek takich jak woda czy leki. Dobrym źródłem tych kwasów są ryby, oleje roślinne, takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy tłoczony na zimno czy olej lniany, a także orzechy włoskie czy nasiona lnu.

Choroba wrzodowa odznacza się okresami remisji i zaostrzenia objawów. W przypadku odczuwania bólów brzucha zaleca się wykluczenie alkoholu, natomiast w czasie remisji spożywanie jego umiarkowanych ilości może pomóc eliminować zakażenie chorobotwórczą bakterią.

W czasie remisji można spożywać niewielkie ilości produktów, które zazwyczaj wywołują nieprzyjemne dolegliwości, niemniej jednak w przypadku produktów wysokobłonnikowych zaleca się ich ogólne ograniczenie zarówno w zaostrzeniu, jak i remisji. Ostatnie badania dowodzą, że duże ilości błonnika nie tylko zaostrzają objawy, ale i zwiększają ryzyko ich szybszych nawrotów. Najbezpieczniejszym wydaje się spożywanie włókna pokarmowego pochodzącego z nasion roślin strączkowych spożywanych w czasie okresów remisji. Oczywiście w diecie osób chorujących nie powinno się całkowicie wykluczać błonnika, niemniej jednak korzystniej będzie uzupełniać jego ilości w bardziej przyswajalnej formie. Przykładowo, w czasie zaostrzenia od świeżych owoców jedzonych ze skórką lepiej sprawdzą się przeciery czy musy owocowe.

Również duże ilości soli w posiłkach wpływają niekorzystnie na stan zdrowia. Sól może działać drażniąco na błonę śluzową i zwiększać ryzyko zakażenia bakterią u zdrowych osób.

Ważnym aspektem dietoterapii jest też liczba posiłków w ciągu dnia. Zaleca się od 5 do 6 małych objętościowo posiłków w regularnych odstępach czasowych, zazwyczaj co 2 lub 3 godziny. Najlepiej, aby spożywane posiłki nie były ani zbyt gorące, ani zbyt zimne.

Obecność bakterii w przewodzie pokarmowym może w konsekwencji prowadzić do wzrostu wolnych rodników, czyli produktów przemian, które przyśpieszają procesy starzenia się organizmu. Odpowiednio zbilansowana dieta bogata w antyoksydanty ma tu kluczowe znaczenie, ponieważ związki takie jak witamina C czy witamina E neutralizują szkodliwe działanie wolnych rodników.

Tabela produktów zalecanych i przeciwwskazanych

Każdy plan żywieniowy powinien być dobierany indywidualnie na podstawie szczegółowego wywiadu żywieniowego. W celu podsumowania wszystkich korzystnych i mniej korzystnych produktów przestawiono poniżej tabelę. To podsumowanie z pewnością pozwoli zidentyfikować wywołujące nieprzyjemne objawy produkty i ograniczyć ich ilość w diecie, szczególnie w czasie zaostrzenia, a także zwiększyć spożycie potraw, które mają łagodzące działanie.

Napoje

Zalecane:

mleko słodkie, mleko zsiadłe nieprzekwaszone, jogurt, kawa zbożowa z mlekiem, soki, napoje mleczno-owocowe, mleczno-warzywne, wody niegazowane.