Ciągłe problemy z wypróżnianiem – to może być IBS

Zdjęcie: Laura Ritchie

Zespół Jelita Nadwrażliwego (ang. irritable bowel syndrome, w skrócie IBS) jest jedną z najczęstszych dolegliwości przewodu pokarmowego. Szacuje się, że na schorzenie to cierpi około 1/5 populacji.

Czym jest Zespół Jelita Nadwrażliwego?

Zespół Jelita Nadwrażliwego (nazwy synonimiczne: Zespół Jelita Drażliwego / Zespół Jelita Wrażliwego) należy do chorób czynnościowych jelit. Oznacza to, że jelita funkcjonują nieprawidłowo, chociaż nie obserwuje się żadnych zmian w obrębie tkanek ani uszkodzeń mechanicznych. Choroba czynnościowa ma najczęściej podłoże psychiczne, a więc zaburzenia funkcji danego narządu są spowodowane zakłóceniem regulacji jego pracy przez układ nerwowy. Chociaż choroba czynnościowa jest mniej groźna od typowej choroby narządowej (organicznej) może prowadzić do pogorszenia jakości życia i uniemożliwić normalne funkcjonowanie w życiu osobistym i zawodowym.

Jak rozpoznać Zespół Jelita Nadwrażliwego?

Zespół Jelita Nadwrażliwego to schorzenie z nawracającymi bólami brzucha, wzdęciami i zaburzeniami rytmu wypróżnień (< 3 stolców w tygodniu lub > 3 stolców w ciągu dnia). Zaburzenia te występują przejściowo (przez co najmniej 3 dni w miesiącu), ale długotrwale (co najmniej 3 miesiące), przy czym ból brzucha może występować nieprzerwanie przez cały czas (tzw. czynnościowy ból brzucha), a jego nasilenie zmniejszać się w momencie oddania stolca.

Poza objawami ze strony przewodu pokarmowego, IBS mogą towarzyszyć zaburzenia z innych narządów i układów. Są to: bóle głowy, pleców, kostno-stawowe, ospałość, zaburzenia oddawania moczu.

Jakie są rodzaje Zespołu Jelita Nadwrażliwego?

Wyróżniono IBS z dominującą biegunką (IBS-D), IBS z dominującym zaparciem stolca (IBS-C) oraz podtyp mieszany (IBS-M). Każdy z podtypów leczy się nieco inaczej, przy czym w trakcie trwania choroby jeden podtyp może przechodzić w drugi.

Jakie są przyczyny Zespołu Jelita Nadwrażliwego?

IBS jest chorobą czynnościową niezwiązaną ze zmianami narządowymi, dlatego też ciężko badać przyczyny jej powstawania. Wydaje się, że sporą rolę odgrywa nasza psychika. Wśród przyczyn Zespołu Jelita Nadwrażliwego można wymienić:

czynniki psychospołeczne takie jak stresujący tryb życia, niepokój, depresja, trudności w radzeniu sobie ze stresem
zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, w tym duża wrażliwość jelit - silne skurcze mięśni gładkich jelit, występujące nawet przy niewielkiej stymulacji
niewłaściwa dieta, objadanie się - szczególnie spożywanie tłustych potraw, kofeiny oraz nadużywanie alkoholu, przy braku w jadłospisie produktów zawierających błonnik
bakteryjne infekcje przewodu pokarmowego, przyjmowanie antybiotyków
zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej

Z czym można pomylić IBS?

Podobne zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego mogą występować u osób z celiakią (nietolerancją glutenu, czyli białka występującego w zbożach) i nietolerancją na inne pokarmy, a także w przypadku chorób zapalnych jelit, zakażeń pasożytniczych i raka jelita grubego. Ten ostatni najczęściej diagnozuje się u mężczyzn po 50. roku życia, z obciążeniem rodzinnym, przy czym dolegliwości żołądkowo-jelitowe manifestują się w krótkim czasie. Alarmującymi objawami, które pozwalają podejrzewać raka jelita grubego są spadek masy ciała i niedokrwistość, a także występowanie krwi w stolcu.

Przy Zespole Jelita Nadwrażliwego stolec może zawierać śluz, nie zawiera natomiast krwi. Jeśli występuje któryś z nietypowych dla IBS objawów lekarz prowadzący powinien zlecić badanie kolonoskopowe jelita grubego, aby wykluczyć choroby narządowe (organiczne).

Jak wygląda leczenie IBS?

Podstawowym elementem terapii IBS jest regulacja trybu życia poprzez wprowadzenie odpowiedniej diety oraz unikanie stresujących sytuacji. Zespół Jelita Nadwrażliwego jako chorobę czynnościową można leczyć z zastosowaniem psychoterapii i hipnozy. W przypadku niepowodzenia tych metod lekarz może wprowadzić leki działające na różne układy. Obejmują one:

leki przeczyszczające (np. Sól Gorzka, Duphalac, Forlax) oraz włókna pokarmowe (np. nasiona babki płesznik psyllium w preparatach Colon C, Colosan, a także otręby) u chorych z dominującym zaparciem stolca
leki rozkurczowe (np. Duspatalin Retard i Tribux na receptę oraz Nospa lub GaloSpa, czy Buscopan), rozkurczowo działają również preparaty ziołowe (np. krople miętowe, krople żołądkowe, Iberogast). W badaniach dowiedziono, że olejek miętowy łagodzi uczucie bólu i wzdęcia brzucha
leki przeciwbiegunkowe (np. Laremid, Stoperan) u chorych z dominującą biegunką
probiotyki (z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus np. Trilac, Acidolac, Linex Forte, Lactoral) bezpieczne przy długotrwałym stosowaniu i rekomendowane szczególnie przy towarzyszących wzdęciach
leki przeciwdepresyjne jeżeli w przebiegu IBS występują stany lękowe bądź depresyjne. Z leków dostępnych bez recepty stosuje się Melatoninę, zwłaszcza w przebiegu IBS u osób starszych
leki blokujące receptor dla serotoniny. Serotonina to substancja odpowiedzialna za regulację motoryki, wydzielania i czucia trzewnego w przewodzie pokarmowym. Podawanie tych leków jest skuteczne w postaci biegunkowej IBS, może jednak prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych (np. zaparć)
antybiotyki (np. Xifaxan na receptę) w postaci biegunkowej IBS przebiegającej z uporczywymi wzdęciami. Długotrwałe stosowanie antybiotyków może jednak prowadzić do wystąpienia efektów niepożądanych.