Co na blizny?

Prezentujemy I część artykułu dotyczącego radzenia sobie z bliznami.

Jak powstają blizny?

Tworzenie się blizny jest częścią normalnego procesu regeneracji skóry, w którym tkanka uszkodzona przez uraz (np. blizny pooperacyjne w tym po cięciu cesarskim, blizny pooparzeniowe) lub chorobę (np. blizny potrądzikowe, spowodowane łuszczycą lub ospą) zostaje zastąpiona nową. Struktura, zabarwienie i funkcja tkanki łącznej tworzącej bliznę jest odmienna niż w zdrowej skórze.

Podczas pierwszej fazy tworzenia się blizny niemożliwe jest jednoznaczne określenie czy bliznowacenie przebiega właściwie. W tym czasie powstaje dobrze unaczyniona tkanka ziarninująca (porastająca), z licznymi ułożonymi przypadkowo włóknami kolagenu, a miejsce zranienia jest opuchnięte i zaczerwienione. Podczas drugiej fazy regeneracji skóry, produkowane w dużej ilości włókna kolagenu, ulegają uporządkowaniu i formują koncentryczne warstwy wokół rany, równoległe do powierzchni skóry. W trzeciej, ostatniej fazie, proces produkcji kolagenu normalizuje się. Następuje przemiana kolagenu typu III, powstającego na wczesnych etapach gojenia, w kolagen typu I o krótszych i mocniejszych włóknach.

Początkowo każda blizna jest niebieskawo-różowa, potem blednie, a ostatecznie przybiera barwę perłową, nie odzyskując koloru normalnej skóry, gdyż nie zawiera już pierwotnego barwnika skóry - melaniny. Nie ma w niej również mieszków włosowych, gruczołów potowych i łojowych. Stąd konieczność stosowania kremów z filtrami słonecznymi i natłuszczających.

Wygląd powstającej blizny zależy od różnych czynników, m.in. od:

przyczyny, głębokości i umiejscowienia urazu,
czasu i warunków gojenia,
wystąpienia infekcji w okolicy rany,
indywidualnej skłonności do nadmiernego bliznowacenia.

W przypadku rany chirurgicznej istnieje, w pewnym zakresie, możliwość wyboru linii poprowadzenia cięcia oraz techniki zamknięcia rany (plastry, szwy, klej tkankowy lub klamerki metalowe), co bezpośrednio wpływa na widoczność powstałej blizny. Inaczej jest w przypadku ran pourazowych (np. pooparzeniowych) czy zmian skórnych wywołanych chorobą (w tym procesem zapalnym jak to ma miejsce w trądziku), gdzie miejsce i powierzchnia jest przypadkowa. Prowadzi to do powstania blizn o nierównej powierzchni i zabarwieniu, które często powodują napięcie skóry, ból i przykurcze.

Ze względu na strukturę i wygląd zewnętrzny wyróżnia się kilka typów blizn:

blizny przerostowe (hipertroficzne)

występują najczęściej u dzieci i pojawiają się około 4 tygodnie po urazie. Początkowo są pogrubiałe, twarde, sino czerwone, swędzące lub piekące. Przyczyną ich powstawania jest zazwyczaj przedłużony proces gojenia spowodowany np. infekcją. Ulegają one całkowitemu wygojeniu po około 6 - 12 miesiącach i w tym czasie miękną, bledną i spłaszczają się, a świąd i pieczenie ustępuje. Zazwyczaj nie wykraczają poza brzegi rany, mogą jednak pozostać uniesione nad powierzchnię skóry.

keloidy (bliznowce)

to blizny wypukłe, mające kształt wybrzuszeń powstałych poza brzegami rany, pojawiające się nawet do kilku lat po urazie i mające tendencję do nawracania. Są one twarde i ciemnoczerwone. Przyczyną ich powstawania jest indywidualna, często dziedziczna skłonność do nadmiernej produkcji białka zwanego kolagenem.

przykurcze bliznowate

powstają w wyniku dużych ubytków skóry np. w wyniku oparzeń. Powstająca blizna pociągając brzegi skóry do siebie, co prowadzi do przykurczu i deformacji. Oprócz skóry przykurcz obejmuje także przyległe mięśnie i ścięgna, ograniczając zakres ruchów w stawach. Przykurcze bliznowate są wskazaniem do wczesnego leczenia operacyjnego, aby przywrócić prawidłową funkcję danej części ciała.

blizny zanikowe

są to najczęściej małe, okrągłe blizny, leżące poniżej poziomu otaczającej je skóry. Powstają, gdy proces gojenia rany jest zakłócony poprzez niewystarczającą produkcję włókien tkanki łącznej (włókien kolagenowych), najczęściej w przebiegu trądziku lub ospy wietrznej.

blizny typu ice-pick

są to małe, dość głębokie blizny z ostro zaznaczonym brzegiem. Mogą mieć kształt stożka, zwróconego wierzchołkiem do góry lub też do dołu. Najczęściej są następstwem trądziku głęboko penetrującego skórę (np. trądziku torbielowatego).

blizny rozstępowe

pojawiają się, gdy uraz następuje w dolnej warstwie skóry, przy czym naskórek pozostaje nienaruszony. Stają się widoczne najczęściej po około 3 tygodnie po zabiegach chirurgicznych, gdy chirurgiczne zamknięcie skóry ulega rozciągnięciu. Podtypem blizn rozstępowych są rozstępy po ciąży lub powstające w wyniku nagłego przyrostu wagi ciała. Zwykle są one płaskie i blade. W związku z tym że nie ma uniesienia ani pogrubienia łatwo je odróżnić od blizn przerosłych.

Co możemy zrobić, aby zmniejszyć widoczność blizn?

Istnieje wiele sposobów zmniejszania widoczności blizn i leczenia nieprawidłowego bliznowacenia. Skutek leczenia uwarunkowany jest przez wiele czynników, m.in. typ blizny, jej powierzchnia, głębokość, część ciała, na której powstała oraz okres, jaki dzieli jej zaistnienie od rozpoczęcia leczenia. Leczenie jest zwykle wieloetapowe i często wymaga zastosowania kilku różnych metod u tego samego pacjenta. Uzyskiwane wyniki zależą od stanu wyjściowego, a program leczenia ustalany jest indywidualnie, uwzględniając zaawansowanie zmian oraz oczekiwania pacjenta.

Metody dostępne w gabinetach kosmetycznych i medycyny estetycznej

W przypadku blizn o dużej powierzchni, znacznej głębokości oraz przy zaburzonym procesie bliznowacenia warto skorzystać z pomocy fachowców. Do metod najczęściej stosowanych w specjalistycznych gabinetach kosmetycznych i medycyny estetycznej zaliczamy:

krioterapię (wymrażanie),

czyli metodę polegającą na niszczeniu tkanek poprzez miejscowe działanie niskiej temperatury. Wykonuje się od jednego do kilku zabiegów, które można łączyć np. z zabiegami ostrzykiwania sterydami. Metoda ta przynosi korzystne efekty w przypadku leczenia bliznowców i dużych blizn przerostowych. Wadą jest tutaj stosunkowo długi czas gojenia, który wynosi 2-3 tygodni.

terapię laserową,

w której energia wiązki lasera powoduje reakcję termiczną, polegającą na absorpcji promieniowania i przekształceniu energii laserowej w ciepło. Można ją stosować do leczenia blizn zanikowych, przerostowych i bliznowców, przy czym do pierwszych stosujemy dermabrazję laserami CO2, a do dwóch ostatnich stosuje się najczęściej lasery barwnikowe (naczyniowe) lub lasery VPL (Variable Pulsed Light - Zmienne Światło Pulsacyjne) i KTP (wykorzystujące kryształy zbudowane z: K - potas, T -tytan, P - fosfor). Blizny leczone laserem są bardziej miękkie i mają mniejszą tendencję do tworzenia przykurczów w porównaniu z bliznami powstałymi od skalpela.

mezoterapię,

która poprzez delikatne wkłucia pozwala na podanie do blizny substancji (np. krzemionki organicznej) silnie stymulujących wytwarzanie kolagenu i opóźniających sztywnienie tkanek. W przypadku blizn zanikowych jest to doskonały sposób na pobudzenie przebudowy blizny w pożądanym kierunku.

terapię sterydową (zastrzyki, maści, kremy i tabletki)

stosowaną w przypadku blizn przerostowych i bliznowców. Najczęściej wykorzystuje się octan hydrokortyzonu, metyloprednizolon, dexametazon lub triamcinolon. Zazwyczaj wystarczające są dwie lub trzy iniekcje w odstępie kilku tygodni. Do najczęstszych objawów ubocznych należy zanik skóry, odbarwienie, rozszerzenie naczyń, martwica lub owrzodzenie skóry.

dermabrazję i mikrodermabrazję,

które polegają na kontrolowanym, mechanicznym ścieraniu naskórka i górnych warstw skóry właściwej za pomocą wirującej tarczy diamentowej, proszku korundowego lub lasera na dwutlenek węgla (CO2), który nie tnie tkanek, lecz je odparowuje, pozostawiając żywe warstwy skóry w nie naruszonym stanie. W przypadku mikrodermabrazji ścieranie prowadzi się bez dochodzenia do poziomu naczyń krwionośnych, co skraca czas gojenia, ale powoduje mniejszą skuteczność zabiegu. Na leczonym obszarze poprawia się wygląd skóry, zniwelowane zostają nierówności oraz przebarwienia.

peelingi chemiczne

stosowane w przypadku blizn zanikowych, przerostowych i bliznowców. Środki złuszczające (m.in. kwas glikolowy, kwas trójchlorooctowy, rezorcyna), rozpuszczając zewnętrzną warstwę skóry, pobudzają ją do regeneracji. Odmianą peelingu chemicznego jest eksfoliacja przy użyciu kwasów owocowych.

Po wszystkich zabiegach złuszczających konieczne jest stosowanie kremów nawilżających z elastyną lub kolagenem lub maści z witaminami A i E, które dostarczają skórze odpowiednich składników wspomagających proces gojenia oraz zapobiegają jej nadmiernemu wysychaniu i łuszczeniu. Do pół roku po zabiegu należy unikać ekspozycji na promieniowanie słoneczne i chronić skórę kremami z wysokim filtrem UVA/UVB (minimum 30).

leczenie chirurgiczne,

w tym chirurgiczne wycięcie głębokich blizn i chirurgiczne wycięcie blizny z następowym przeszczepem skóry. Powstałe po wycięciu linijne blizny wyglądają znacznie lepiej niż blizny zanikowe czy przerostowe. W drugim etapie można wykonać dodatkowy zabieg (np. z zastosowaniem lasera lub dermabrazję), który spowoduje zatarcie konturów blizny. Metody tej nie stosuje się w leczeniu bliznowców ze względu na wysokie ryzyko odrostu zmian, nierzadko większych niż przed usunięciem.

pressoterapię,

polegającą na stosowaniu ucisku w celu poprawy wyglądu blizny (zwłaszcza przerostowej i keloidu) poprzez zainicjowanie jej przebudowy. W czasie leczenia pacjent nosi specjalnie dopasowane opaski uciskowe, mankiety, a nawet szyte na miarę ubrania. Ważne jest, aby nacisk nie trwał zbyt długo ani nie był zbyt silny, gdyż istnieje niebezpieczeństwo martwicy tkanek na skutek zaburzenia krążenia. Leczenie blizn polega też na masażu i uciskaniu opuszką palca kilkakrotnie w ciągu dnia.

mgr farm. Dominika Froehlich-Jeziorek