Jesteś tutaj:

Co to jest czerniak złośliwy?

Wakacje to okres słodkiego lenistwa. Większość z nas na urlop wybiera ciepłe klimaty by wśród szumu fal zażywać kąpieli słonecznych. Pamiętajmy jednak, że słońce to nasz sprzymierzeniec tylko wówczas, gdy korzystamy z niego mądrze. W przeciwnym wypadku po wakacjach mogą pozostać nam, nie tylko miłe wspomnienia.

Co to jest czerniak złośliwy?

Wakacje to okres słodkiego lenistwa. Większość z nas na urlop wybiera ciepłe klimaty by wśród szumu fal zażywać kąpieli słonecznych. Pamiętajmy jednak, że słońce to nasz sprzymierzeniec tylko wówczas, gdy korzystamy z niego mądrze. W przeciwnym wypadku po wakacjach mogą pozostać nam, nie tylko miłe wspomnienia.

Co to jest czerniak złośliwy i co go powoduje?

Czerniak złośliwy (łac. Melanoma melignum) jest nowotworem powstałym w wyniku uszkodzenia melanocytu, czyli komórki barwnikowej produkującej melaninę. Najwięcej melanocytów jest zlokalizowanych w skórze, ale występują także w obrębie przewodu pokarmowego, układu moczowo-płciowego, błonie naczyniowej oka czy oponach mózgowych. W Polsce, jak dotąd czerniak nie występuje często, ale zachorowalność na niego bardzo szybko wzrasta dając ok. 1100 nowych przypadków rocznie. Najczęściej pojawia się na skórze (90% przypadków), ale może tez występować w gałce ocznej, w obrębie błony śluzowej przewodu pokarmowego, a nawet w mózgu. Głównym czynnikiem sprawczym jest promieniowanie ultrafioletowe, które uszkadza materiał genetyczny melanocytu. Tak zmutowana komórka, jeśli nie uaktywnią się mechanizmy naprawcze, podlega niekontrolowanym podziałom z utworzeniem zmiany rakowej. Wczesne wykrycie czerniaka pozwala na usunięcie zmiany, w przeciwnym wypadku może on dawać przerzuty do innych tkanek i wtedy leczenie jest niezwykle trudne. Szczególnie niebezpieczne są oparzenia słoneczne w okresie dzieciństwa (do 15 roku życia). Naukowcy twierdzą, że wówczas znacznie wzrasta ryzyko wystąpienia czerniaka w późniejszym wieku. Na ogół, bowiem ujawnia się on powyżej 40 roku życia i wówczas każde nowe znamię powinno u nas wzbudzać większą czujność.

Kto jest szczególnie narażony na wystąpienie czerniaka złośliwego?

Czynniki zwiększające ryzyko pojawienia się nowotworu to:
  • Cechy fenotypowe: jasna skóra (I i II fenotyp wg. skali Fitzpatricka), jasne oczy (niebieskie, zielone), jasne włosy (blond, rude).
  • Predyspozycje genetyczne, czyli występowanie schorzenia u członków rodziny.
  • Ekspozycja na promieniowanie UV: zarówno naturalne- słońce, jak i sztuczne- solarium. Szczególnie niebezpieczne jest opalanie się rzadko i intensywnie.
  • Liczne zmiany barwnikowe: powyżej 100 oraz ich wielkość, powyżej 20 cm. Obecność zmian tzw. atypowych.
  • Strefa klimatyczna: obserwuje się wzrost zachorowalności w miarę zbliżania się do równika. W Europie sytuacja odwrotna największa liczba przypadków cechuje kraje skandynawskie, co tłumaczy się częstszym dążeniem do spędzania wakacji, mieszkańców północy w cieplejszym klimacie.
  • Inne: palenie papierosów, niewłaściwa dieta- alkohol, stosowanie leków hormonalnych - jednak ich wpływ jest gorzej udokumentowany.

Chrońmy zmiany barwnikowe przed promieniowaniem UV

Zmiany melanocytowe (popularnie pieprzyki) są to tzw. łagodne zmiany nowotworowe powstałe w wyniku zwiększonego nagromadzenia komórek produkujących melaninę. Zazwyczaj są okrągłe lub owalne, symetryczne i jednolicie zabarwione. Mogą być wrodzone i wówczas stają się zauważalne w ciągu pierwszych 2 lat życia, lub częściej pojawiają się w okresie dojrzewania i w wieku dorosłym w wyniku ekspozycji na słońce. Przeciętnie dorosły człowiek posiada od 20 – 30 takich znamion. Część z nich może ulec zanikowi, lecz znaczna większość pozostaje niezmieniona przez całe życie. W nielicznych przypadkach ulegają one transformacji nabywając cech nowotworu złośliwego. 20 -30 % przypadków czerniaka powstaje na podłożu zmian barwnikowych, częściej obszernych zmian wrodzonych. Dlatego warto chronić je przed działaniem promieni UV stosując plastry lub sztyfty zabezpieczające np. La Roche-Posay ANTHELIOS XL - sztyft na blizny i pieprzyki SPF 50+.

Gdzie lokalizuje się zwykle czerniak złośliwy?

Może pojawić się właściwie wszędzie, jednak u mężczyzn cechuje go większa tendencja do występowania na brzuchu, klatce piersiowej czy na plecach. U kobiet częściej pojawia się na nogach. Inne miejsca to głowa, szyja lub kończyny górne.

Jak odróżnić zwykłe znamię barwnikowe od czerniaka złośliwego?

Potwierdzenie diagnozy czerniaka złośliwego daje tylko badanie histopatologiczne, podczas którego podejrzane znamię jest wycinane z marginesem 2 mm, a następnie badane w laboratorium. O podjęciu tego typu działań decyduje lekarz, najczęściej pierwszego kontaktu, ale gdy tylko mamy wątpliwości możemy zgłosić się także do dermatologa lub onkologa. Są jednak pewne przesłanki, które pozwalają na samokontrolę naszych znamion i wstępne odróżnienie postaci łagodnych, nieszkodliwych od zmian nowotworowych.

Powinniśmy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza, gdy znamię:
  • Stare lub dopiero, co powstałe szybko się powiększa
  • Ma nieregularny kształt, cechuje go wyraźna asymetria
  • Zmieniło kolor, ma niejednolite zabarwienie, najczęściej czarne lub czarno-błękitne
  • Ma średnice powyżej 6 mm
  • Krwawi bez uprzedniego urazu lub odczuwamy swędzenie, ból w obrębie podejrzanej zmiany


Piśmiennictwo:

1. Fenotyp pacjentów z czerniakiem skóry, znamionami dysplastycznymi oraz znamionami zwykłymi. A. Alekseenko, A. Wojas-Pelc, Z. Wiśniowski, M. Czerwińska. Przegl Dermatol 2010, 97, 370–377.

2. Obraz kliniczny i postępowanie w wypadku wybranych rodzajów znamion barwnikowych. M. Mackiewicz-Wysocka, Przew Lek 2006; 7: 100-107.

3. Melanoma in children and adolescents. A.S. Pappo, Europ. Journ. of Canc., 2003, 39, 2651–2661.

4. Rola promieniowania UV w etiopatogenezie czerniaka skóry. A. Wolnicka-Głubisz, P. M. Płonka, Współ. Onk., 2007, 11; 9, 419–429.

5. familydoctor.org

6. Czerniak – epidemiologia, etiopatogeneza i rokowanie. M. Michalska-Jakubus, T. Jakubus, D. Krasowska, 2006, Med. Rodz. 2,45-53.

Komentarze(0)

    Znaleziono również w


    Polecamy również


    Zobacz Także