Co wiesz o endometriozie?

W dniach 8 - 14 marca br. przypada Światowy Tydzień Świadomości Endometriozy.

Endometrioza jest zagadkową chorobą hormonalno-immunologiczną atakującą dziewczynki oraz kobiety w wieku rozrodczym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa "endometrium", oznaczającego śluzówkę macicy. Tkanka ta, wyściełająca jamę macicy, narasta się i złuszcza co miesiąc w czasie cyklu miesiączkowego. Przy endometriozie, komórki tej tkanki narastają poza macicą w różnych częściach ciała. W miejscach poza macicą tkanka śluzówki rozwija się w tzw. "naroślą", "guzy", "wszczepy". Naroślą te mogą powodować ból, niepłodność oraz inne dolegliwości.

Naroślą śluzówki macicy umiejscawiają się najczęściej w jamie brzusznej - obejmując jajniki, jajowody, wiązadła podtrzymujące macicę, przestrzeń pomiędzy pochwą a odbytnicą, zewnętrzną część macicy oraz otrzewną miednicy. Czasami naroślą te można znaleźć w bliznach pooperacyjnych jamy brzusznej, na jelitach, w odbytnicy, na pęcherzu, w pochwie, na szyjce macicy oraz na sromie (t.j na zewnątrz narządów rozrodczych). Narosty śluzówki macicy znaleziono również poza jamą brzuszną: w płucach, na ramieniu, udzie i innych miejscach, lecz są to rzadkie przypadki.

Endometrioza, choć względnie rzadko, może przekształcić się w stan rakowy. Najnowsze badania wskazują, że kobiety i dziewczynki cierpiące na endometriozę są bardziej narażone na raka, szczególnie jajników i piersi, jak również czerniaka złośliwego. Z tego powodu, jak również - ze względu na uciążliwy charakter endometriozy, zaleca się, by kobiety i dziewczęta nie ignorowały jej objawów.

Tak jak tkanka wyściełająca macicę, narosty śluzówki zwykle reagują na hormony wydzielane w czasie cyklu miesiączkowego. Pod ich wpływem, każdego miesiąca, narasta nowa śluzówka, która złuszczając się powoduje krwawienie. Jednakże, w przeciwieństwie do śluzówki macicy, pozamaciczne tkanki śluzówki nie są wydalane z organizmu, czego konsekwencją jest wewnętrzne krwawienie, rozkład krwi i tkanki zniszczonej z narostu, stan zapalny okolicznych narządów i tworzenie się tkanki bliznowej. Innymi komplikacjami, w zależności od umiejscowienia narostów, może być ich pęknięcie (co może rozprzestrzenić endometriozę), tworzenie się zrostów, krwawienie jelitowe lub zaparcie (jeśli narosty są w jelitach lub w ich okolicach), zakłucenie prawidłowego funkcjonowania pęcherza (jeśli narosty są na pęcherzu) oraz inne problemy. Objawy wydają się pogarszać z upływem czasu, pomimo tego, że w niektórych przypadkach zdarza się cykliczne ich zanikanie i ponowne występowanie.

NAJCZĘSTSZE OBJAWY

Najczęstszymi objawami endometriozy są:

bóle przed, w trakcie i po miesiączce (zwykle silniejsze niż "normalne" skurcze miesiączkowe)
bóle podczas lub po stosunku
bóle w trakcie owulacji
bezpłodność
obfite krwawienia
bóle podczas oddawania moczu
bóle podczas badania ginekologicznego

Innymi objawami mogą być:

zmęczenie
bolesne wypróżnianie
bóle krzyża podczas miesiączki
biegunka i/lub zaparcia, wzdęcia i inne nieprawidłowości

Wiele kobiet z endometrioza doświadcza chorób na tle odpornościowym, takich jak alergie, astma, i egzema. Bezpłodność dotyka 30-40% kobiet z endometriozą i jest powszechnym rezultatem pogłębiającej się choroby. Natężenie bólu niekoniecznie odpowiada skali lub wielkości narośli czy zrostów. Odkryto, że niewielkie naroślą bardziej aktywnie produkują prostaglandyny, co prawdopodobnie tłumaczy poważne objawy chorobowe, które często towarzyszą małym wszczepom. Prostaglandyny są substancjami produkowanymi w całym organizmie i posiadającymi wiele funkcji. Uważa się, że są one odpowiedzialne za wiele objawów endometriozy.

TEORIE NA TEMAT PRZYCZYN ENDOMETRIOZY

Przyczyna endometriozy jest nieznana, lecz wysuniętych zostało kilka teorii na ten temat. Jedna z nich to teoria zahamowanej menstruacji lub migracji jajowodowej - zakłada ona, że podczas miesiączki część złuszczonych komórek śluzówki macicy przechodzi przez jajowodach, zagnieżdża się w jamie brzusznej i rozrasta. Niektórzy eksperci uważają, że u wszystkich kobiet dochodzi do zatrzymania części komórek miesiączkowych i tylko problemy z systemem odpornościowym i/lub problemy hormonalne pozwalają tym komórkom się zagnieździć i rozrastać u kobiet, które zapadają na endometriozę. Inna teoria sugeruje, że tkanki śluzówki macicy przenoszone są z macicy do innych części ciała poprzez system limfatyczny lub krwionośny. Teoria genetyczna twierdzi, iż całkiem możliwe, że niektóre rodziny mają predyspozycje do endometriozy. Badania naukowe inicjowane przez Stowarzyszenie od 1992 roku wykazały, że substancje toksyczne w środowisku, takie jak dioksyny lub polychlorek fenylu, które działają w organizmie jak hormony i wyniszczając system odpornościowy, powodują endometriozę u zwierząt. Kolejna teoria zakłada, że pozostałości komórek macierzystych, mogą rozwinąć się w endometriozę; lub, że niektóre komórki dojrzałe, w określonych sprzyjających warunkach zachowują zdolności do przemiany w komórki endometriozy. Wszczepienie operacyjne uznawane jest także za kolejną przyczynę endometriozy w przypadkach, gdy endometrioza została znaleziona w pooperacyjnych bliznach w jamie brzusznej, chociaż znaleziono ją także w takich bliznach, gdy bezpośrednie przypadkowe wszczepienie wydaje się niemożliwe.

DIAGNOZA

Diagnoza endometriozy jest na ogół uważana za niedokładną, dopóki nie zostanie potwierdzona laparoskopią. Laparoskopia jest zabiegiem chirurgicznym wykonywanym przy całkowitym znieczuleniu, w czasie którego jama brzuszna zostaje wypełniona dwutlenkiem węgla, by umożliwię lepszą widoczność narządów, po czym poprzez niewielkie nacięcie w brzuchu zostaje wprowadzony laparoskop (rurka ze światłem). Poruszając laparoskopem wewnątrz jamy brzusznej, chirurg może sprawdzić stan narządów oraz - wykonując ten zabieg z należytą dokładnością i ostrożnością - może zobaczyć wszczepy endometrialne. Lekarz może niekiedy wyczuć wszczepy śluzówki macicy podczas badania ginekologicznego, co w przy obecności charakterystycznych objawów może wskazywać na endometriozę, lecz leczenie tej choroby bez potwierdzenia diagnozy nie jest dobrą praktyką (rak jajników, na przykład, ma czasami takie same objawy). Laparoskopia określa także umiejscowienie choroby, jej zaawansowanie i wielkość narośli, co pozwala lekarzowi i pacjentce podjąć lepsze, długoterminowe decyzje o leczeniu i ciąży.

MITY I PRZESĄDY

Ból w trakcie miesiączki jest normalny

"Problemy kobiece" wprawiały w zakłopotanie dziewiętnastowiecznych lekarzy, którzy postrzegali je jako wyznacznik kobiecej niestabilności i delikatnej struktury psychicznej. Mimo, iż w dwudziestym wieku stosunek do kobiet uległ poprawie, niektóre z dawnych przekonań nadal pokutują w podświadomości i wpływają na stosunek środowisk lekarskich do kobiecych skarg, w tym na bóle
miesiączkowe. W wyniku tego, kobiety szukające pomocy w złagodzeniu bólu miesiączkowego słyszą, że ich (silne) bóle miesiączkowe są "normalne", że to "część bycia kobietą" lub, że ból tkwi "tylko w ich głowie". Innym wmawia się, że mają "niski próg odczuwania bólu" lub że "mają problemy z psychiką".
Wiele kobiet i dziewcząt doświadcza bólu podczas miesiączki. Jednakże silny ból, który zakłóca normalne codzienne funkcjonowanie nie jest czymś normalnym i jest często spowodowany ukrytą przyczyną, taką jak endometrioza. Każda kobieta lub dziewczyna, która odczuwa silne bóle miesiączkowe powinna zostać zbadana w celu określenia przyczyny bólu.

Za młoda na endometriozę

Zbyt wielu lekarzy nadal wierzy, że endometrioza rzadko występuje u nastolatek i młodych kobiet. W rezultacie, gdy przychodzą do nich nastolatki i młode kobiety skarżące się na bóle miesiączkowe, bóle podbrzusza i bolesne stosunki, podczas stawiania diagnozy nie biorą oni pod uwagę endometriozy.
Niestety, taki pogląd jest spuścizną z ubiegłego wieku. Przed wprowadzeniem laparoskopii w latach 70., endometrioza mogła być zdiagnozowana jedynie podczas laparotomii, poważnego zabiegu chirurgicznego podczas którego wykonuje się 10-15-centymetrowe nacięcie w podbrzuszu. Wysokie ryzyko i koszty laparotomii sprawiły, że była ona traktowana jako ostateczność u kobiet z najpoważniejszymi objawami, które miały już rodzenie dzieci za sobą. Ponieważ operowano tylko kobiety w wieku od trzydziestu do czterdziestu-paru lat, chorobę odnajdywano tylko u kobiet właśnie w tym przedziale wiekowym. Niemniej jednak, utarło się "przekonanie", że endometrioza jest chorobą kobiet po trzydziestce.
Dopiero w latach 70. i 80. z wprowadzeniem laparoskopii w celu badania kobiet z problemami z płodnością, ginekolodzy zaczęli diagnozować tę chorobę u kobiet przed trzydziestką i tuż po trzydziestce. Jednak nadal uważano takie znaleziska za przypadek.

Świadomość, że endometriozę można znaleźć u nastolatek i młodych kobiet pojawiła się w wyniku badań przeprowadzonych przez międzynarodowe grupy wsparcia dla chorych z endometriozą. Grupy ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Australii przeprowadziły badania swoich członkiń w połowie lat 80. Podczas badania pytano obiety kiedy pojawiły się u nich pierwsze objawy endometriozy i kiedy zostały zdiagnozowane. Badania wykazały, że mimo, że prawie 60% kobiet zostało zdiagnozowanych w wieku 25-35 lat, 43% z nich doświadczyło pierwszych symptomów choroby już jako nastolatki. Wyniki badań były podobne do badań przeprowadzonych przez grupy z USA i Wielkiej Brytanii.
Na szczęście w latach 90. wyniki tych badań przyciągnęły uwagę paru wybitnych ginekologów. Badania wykazały, że średni wiek wystąpienia pierwszych objawów to 22 lata, a przedział wiekowy to 10-46 lat. Tak więc nastolatki i młode kobiety po dwudziestce NIE są za młode by cierpieć na endometriozę.

"Kuracje hormonalne prowadzą do wyleczenia choroby"

Przez wiele lat endometriozę "leczyło się" syntetycznymi lekami hormonalnymi, takimi jak pigułki antykoncepcyjne, Provera, Danazol i Zoladex. Jednakże ostatnio staje się coraz bardziej oczywiste, że leczenie hormonalne nie przynosi długoterminowych skutków jeśli chodzi o stan samej choroby. One jedynie tłumią (wyciszają) objawy, ale tylko w trakcie przyjmowania leków. Jednak gdy działanie leku mija, objawy powracają.
Oznacza to, że leczenie hormonalne nie odgrywa roli w leczeniu pozbywaniu się) endometriozy. Jeśli chcemy ostatecznie pozbyć się choroby, jedyną skuteczną metodą jest zabieg chirurgiczny przeprowadzony przez ginekologa z rozległą wiedzą i doświadczeniem w zakresie specjalistycznych technik stosowanych w przypadku endometriozy.
To oznacza również, że leczenie hormonalne nie powinno być stosowane w celu zwiększenia szans kobiet na zajście w ciążę. Nie tylko nie jest ono skuteczne, ale dodatkowo skraca czas, który kobieta ma na poczęcie dziecka, ponieważ w trakcie przyjmowania leków nie ma możliwości zajścia w ciążę.
Jeśli jest wymagane leczenie, należy natychmiast poddać pacjentkę zabiegowi chirurgicznemu przeprowadzonemu przez wyspecjalizowanego ginekologa.

"Ciąża leczy endometriozę"

Szczęśliwie mit, że ciąża leczy endometriozę jest powoli wykorzeniany. Jednak nie zanika on wystarczająco szybko! Rzeczywistość jest taka, że ciąża, podobnie jak leki hormonalne, zazwyczaj wycisza objawy endometriozy, jednak nie likwiduje samej choroby. Dlatego też objawy najczęściej powracają po urodzeniu dziecka. Większość kobiet jest w stanie opóźnić nawrót objawów poprzez karmienie piersią, jednak tylko wtedy gdy karmienie jest wystarczająco częste i intensywne, aby powstrzymać powrót miesiączki.

"Endometrioza zawsze prowadzi do niepłodności"

Zbyt wielu kobietom sugeruje się, że posiadanie endometriozy oznacza ostatecznie, że staną się bezpłodne. Nastolatkom w wieku 18 lat każe się "poszukać męża i urodzić dzieci tak szybko jak to możliwe, ponieważ jeśli tego nie zrobią, później już im się to nie uda".
Niestety nie istnieją wiarygodne dane pokazujące ile procent kobiet z endometriozą nie ma problemów z poczęciem dziecka, ile ma problemy, ale ostatecznie zachodzi w ciążę, oraz ilu się to nie udaje.

Dlatego też nie ma możliwości wiarygodnego określenia prawdopodobieństwa wystąpienia u tych kobiet problemów z płodnością. Jednakże, generalnie uważa się, że prawdopodobieństwo problemów z niepłodnością wzrasta wraz ze stopniem zaawansowania choroby. Wielu kobietom z endometriozą udaje się zajść w ciążę. Ginekolodzy generalnie uważają, że 60-70% kobiet z endometriozą jest płodnych. Co więcej, twierdzą oni, że około połowy kobiet, które mają trudności z poczęciem zachodzi w końcu w ciążę z lub bez leczenia. Niepłodność jest zazwyczaj efektem endometriozy na jajowodach. Coraz częściej w literaturze niefachowej pojawia się stwierdzenie, że zrosty i naroślą na jajowodach spowodowane endometriozą są powszechną przyczyną niepłodności. Autorzy takich publikacji to zazwyczaj osoby o bardzo niewielkiej wiedzy na ten temat. Prawdopodobnie mylą oni przyczyny niepłodności związane z endometriozą z przyczynami niepłodności wynikającej ze stanów zapalnych miednicy mniejszej. Zapalenie miednicy mniejszej jest infekcją, która uszkadza lub blokuje jajowody, powodując ich niedrożność). Wywołuje to niepłodność wynikającą z niemożności przemieszczenia się komórek jajowych i nasienia przez jajowód. Prawda jest taka, że ogniska endometrialne są rzadko znajdowane w jajowodach. Dlatego też, endometrioza zazwyczaj nie powoduje powstawania zrostów na jajowodach lub niepłodności wynikającej z obecności tych zrostów.

LECZENIE

Przez lata leczenie endometriozy było różnorakie, lecz nie znaleziono jeszcze jednoznacznie kurującego lekarstwa. Usunięcie macicy i jajników było uważane za ?pewne" wyleczenie, lecz prowadzone badania wykazały tak wysoki procent kontynuacji choroby lub jej nawrotu po tych operacjach, że kobiety powinny być uświadomione na temat tego, w jaki sposób mogą się chronię przed takim nawrotem. Więcej informacji można znaleźć na naszej stronie internetowej. Środki przeciwbólowe przepisywane są zwykle dla łagodzenia bólów związanych z endometriozą. Leczenie hormonalne ma na celu zatrzymanie jajeczkowania na tak długo, jak jest to możliwe, co może czasami wymusić spowolnienie choroby podczas leczenia, a czasami nawet na miesiące lub lata po jego zakończeniu. Leczenie hormonalne obejmuje stosowanie pigułek antykoncepcyjnych, leków zawierających progesteron, pochodne testosteronu (Danazol) oraz leki GnRH (wydzielające gonadotropiny). Testowane są nowe leki u niektórych kobiet leczonych hormonami problemem są skutki uboczne.
Ponieważ ciąża często powoduje tymczasowe zahamowanie objawów oraz ponieważ uważa się, że im dłużej choroba się rozwija, tym bardziej prawdopodobna jest niepłodność, doradza się kobietom z endometriozą, by nie odwlekały zajścia w ciążę. Jednakże taka ?recepta" leczenia endometriozy ciążą nastręcza wiele problemów. Kobieta może nie być przygotowana na decyzję o urodzeniu dziecka, niewątpliwie najważniejszą decyzję w życiu.
Mogą jej też na to nie pozwolić warunki rodzinne lub osobiste związane z urodzeniem czy wychowaniem dziecka (np. partner, warunki finansowe, itp.). Możliwe też, że jest już niepłodna.
Inne elementy mogą też uczynię decyzję o urodzeniu dziecka nawet trudniejszą. Kobiety z endometriozą mają wysoki wskaźnik ciąż pozamacicznych i poronień; jedno ze studiów badawczych wskazuje, że mają one także trudniejszą ciążę i poród. Badania naukowe wskazują także na dziedziczne cechy endometriozy, co zwiększa zagrożenie tą chorobą wśród dzieci kobiet na nią cierpiących.

Tradycyjna operacja lub laparoskopia, polegająca na usunięciu lub wypaleniu narośli, przeprowadzana jest by złagodzić objawy, lecz w niektórych przypadkach może także umożliwię zajście w ciążę. Jednakże, podobnie jak przy innych metodach leczenia, powszechny jest nawrót choroby. Zabieg przy pomocy laparoskopu (laparoskopia) zastąpiła ostatnio operację na otwartej jamie brzusznej (laparotomię). Przy laparoskopii, zabieg prowadzony jest poprzez laparoskop wyposażony w laser, sprzęt elektrochirurgiczny lub małe narzędzia chirurgiczne. Drastyczna operacja, obejmująca usunięcie macicy wraz z wszystkimi znajdującymi się na niej zrostami, jak również usunięcie jajników (by zatrzymać dalszą stymulację hormonalną), staje się konieczna w ciężkich przypadkach przewlekłej endometriozy.
Uważa się, że menopauza również kończy aktywność niewielkiej i średniozaawansowanej endometriozy, chociaż nie wykonano wielu badań na kobietach po menopauzie.

WIEDZA O ENDOMETRIOZIE

Nawet po operacji usunięcia macicy i przydatków lub po menopauzie, silnie zaawansowane przypadki endometriozy mogą być pobudzone przez estrogen zastępczą terapię hormonalną lub kontynuację produkcji hormonów. Niektórzy specjaliści sugerują, by w przypadkach endometriozy nie przypisywać pacjentkom hormonów przez krótki okres po usunięciu macicy i jajników. Kobiety z endometriozą stosują wiele innych alternatywnych metod leczenia, takich jak diety, immunoterapię, tradycyjną medycynę chińską oraz techniki eliminacji alergii. Ankieta przeprowadzona wśród 4000 kobiet z endometriozą wykazała, że niektóre z tych metod leczenia okazały się bardziej skuteczne od wcześniej stosowanych przez te pacjentki.

Endometrioza jest bez wątpienia jedną z najbardziej zagadkowych chorób atakujących kobiety. Z biegiem czasu dowiadujemy się o niej więcej i wiedza ta podważa wcześniejsze założenia o tej chorobie. Jednym z takich dawnych przypuszczeń był fakt, że kobiety innych ras niż biała na ogół nie chorują na endometriozę. Okazało się to błędne - kobiety innych ras nie miały odpowiedniej opieki medycznej, więc endometrioza nie była diagnozowana.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o endometriozie odwiedź niezależny portal informacyjny o endometriozie: