Zdjęcie: Maria
Tarczyca jest szczególnie ważnym narządem dla kobiet. Pośredniczy ona w utrzymaniu prawidłowej funkcji jajników, a przez to odgrywa ważną role w okresie reprodukcyjnym kobiet. Co więcej, ok. 50% kobiet ma problemy związane właśnie z tarczycą. A nie są to jedyne powody, dla których powinnyśmy dbać o tarczycę.Czy problemy tarczycy mogą wpłynąć na płodność?
Owszem, jak wcześniej wspomniano tarczyca m.in. odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie jajników u kobiet, stąd problemy z tarczycą mogą mieć znaczny wpływ na płodność. Szczególnie duża nadczynność tarczycy może okazać się przyczyną niepłodności.
Dlaczego tak wielka uwagę zwraca się na tarczycę u kobiet w ciąży?
Tarczyca jest bardzo ważna zarówno dla kobiet planujących zajście w ciążę, ciężarnych, jak i karmiących piersią. Istnieje schorzenie zwane subkliniczną lub też utajoną niedoczynnością tarczycy, które u kobiet w okresie rozrodczym nie daje żadnych objawów, ale może spowodować kłopoty z zajściem w ciążę lub jej nieprawidłowy przebieg, oraz może wpłynąć na gorszy rozwój umysłowy dziecka.
Dlatego tak ważna jest kontrola hormonów tarczycy nawet, jeśli nie odczuwamy żadnych niepokojących objawów, a planujemy powiększenie rodziny.
W okresie ciąży produkcja hormonów tarczycy musi ulec zwiększeniu o ok. 50%, a ponadto jod matczyny przechodzi przez łożysko i w większej ilości tracony jest z moczem. W okresie laktacji natomiast jod przenika do pokarmu. Stąd tak ważna jest profilaktyka jodowa w tym okresie.
Z drugiej strony ok. 1 % kobiet w ciąży, głównie w pierwszym trymestrze, dotyka nadczynność ciążowa (tyreotoksykoza), co jest związane ze zmianami hormonalnymi w tym szczególnym dla kobiety okresie. Niestety nadczynność tarczycy w okresie ciąży stanowi zagrożenie zarówno dla matki, jaki i dla dziecka. Ze strony matki istnieje wysokie ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, zastoinowej niewydolności krążenia i rzucawki okołoporodowej, a także wzrasta ryzyko poronień samoistnych i przedwczesnych porodów.
Dzieci urodzone przez matki z nieleczoną nadczynnością tarczycy mają niższą wagę urodzeniową, większą częstość występowania wad wrodzonych, głównie w obrębie układu kostnego. Ponadto istnieje większa śmiertelność okołoporodowa spowodowana płodową nadczynnością tarczycy.
Tymczasem kobiety, u których rozpoznano niedoczynność tarczycy przed zajściem w ciążę absolutnie nie powinny rezygnować z leków. Powinny natomiast poinformować o tym lekarza ginekologa. Zapewne dawki tych leków na okres ciąży zostaną zwiększone.
Ponieważ po ciąży choroby tarczycy zwykle ulegają nasileniu, a niektóre schorzenia rozpoznaje się po raz pierwszy właśnie po porodzie, standardowo prowadzi się badania poziomu TSH ok. 6 tygodni po urodzeniu dziecka. W czasie ciąży jeśli to konieczne można wykonać badanie USG tarczycy.
Przeciwwskazane jest natomiast RTG oraz badania z użyciem radioizotopów (scyntygrafia).
Każdy noworodek w Polsce jest poddawany badaniu na ewentualną wrodzoną niewydolność tarczycy, a w razie rozpoznania, zostaje od razu objęty terapią, która uchroni go przed niedorozwojem umysłowym.
Czy kobiety z problemami tarczycy mogą przyjmować tabletki antykoncepcyjne?
Tak. Choroby tarczycy nie są przeciwwskazaniem w zażywaniu doustnej antykoncepcji. Należy jednak pamiętać, że tabletki antykoncepcyjne mogą zwiększać zapotrzebowanie na hormony tarczycy, stąd zwykle istnieje potrzeba zwiększenia dawki hormonów tarczycy, ale o tym musi zadecydować lekarz.
Czy schorzenia tarczycy są dziedziczne?
Pewne schorzenia tarczycy są uwarunkowane genetycznie, jak np. Gravesa - Basedowa. Także w przypadku nadczynności, jak i niedoczynności tarczycy zauważa się zwiększoną zapadalność wśród członków rodziny. Z kolei przyczyny powstawania nowotworów tarczycy są jeszcze nieznane, przy czym dziedziczność jest bezwzględnym czynnikiem ryzyka.
Jakich objawów nie wolno bagatelizować?
W przypadku tarczycy na pewno nie wolno przegapić pewnych objawów (wiedząc, że nie są one spowodowane istniejącą już od dawna rozpoznaną chorobą), takich jak:
- nagły przyrost wagi lub gwałtowne chudnięcie
- zwiększona potliwość lub tendencja do marznięcia
- zwiększona senność, apatyczność, osłabienie siły mięśniowej lub nadmierna pobudliwość, nerwowość, kołatanie serca
- wyczuwalne guzki w obrębie tarczycy, powiększone węzły chłonne
- utrzymująca się prze długi czas chrypka
- duszności lub trudności w połykaniu
- bardzo sucha skóra szczególnie na łokciach i kolanach lub obrzęki podudzi
Jeśli jakikolwiek z tych objawów występuje, może powinniśmy się wybrać na badania? Podczas Tygodnia walki z chorobami tarczycy, który jest obchodzony także w Polsce w dniach 24 - 30 maja, podstawowe badania tarczycy są bezpłatne.
Jak dbać o swoją tarczycę?
Co prawda na niektóre czynniki nie mamy wpływu, takie choćby jak obciążenie genetyczne czy zanieczyszczenie środowiska lub ewentualne napromieniowanie. Najprostszym sposobem, aby zadbać o tarczycę jest dostarczanie odpowiedniej ilości jodu. Poza solą kuchenną, która jest wzbogacona w jodek potasu warto sięgać po naturalne źródła jodu, którymi są ryby morskie, owoce morza, mleko, jaja.
Warto pamiętać o racjonalnym spożywaniu roślin kapustowatych (kapusta, kalafior, brokuły, rzepa, rzodkiew), które mogą hamować wykorzystanie jodu przez tarczycę.
Nie zapominajmy o selenie, który odgrywa bardzo ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Poza tym, że znajduje się on w skałach i glebie, jego bogatym źródłem są także orzechy brazylijskie, podroby, mięso oraz ryby i owoce morza.
Patrycja Jankowska
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
