Zdjęcie: John Tann
Już wkrótce zrobi się na tyle ciepło, że więcej wolnego czasu będziemy mogli spędzać na świeżym powietrzu. Oczywiście taka forma wypoczynku ze wszech miar jest godna pochwały, lecz musimy być świadomi zagrożeń, jakie na nas czyhają. Jednym z nich są kleszcze i choroby przez nie przenoszone.Co to są kleszcze?
Kleszcze należą do gromady pajęczaków i podgromady roztoczy. Na świecie żyje ponad osiemset gatunków tych zwierząt, zaś w Polsce – 21, z czego tylko kilka jest niebezpiecznych dla człowieka. W naszym kraju choroby odkleszczowe przenosi najczęściej kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), rzadziej – kleszcz tajgowy (Ixodes persulcatus). Żyją one przede wszystkim na wilgotnych i ciepłych obszarach porośniętych roślinnością do 1.5 m wysokości, głównie na pograniczu lasów, łąk oraz zarośli nad brzegami rzek i jezior.W Polsce kleszcze wykazują dwa szczyty aktywności: pierwszy – późną wiosną i wczesnym latem (od maja do początku sierpnia), drugi – we wrześniu. Kleszcze, które przenoszą drobnoustroje chorobotwórcze dla człowieka, zarażają się nimi od drobnych gryzoni (nornikowate, myszowate) i wolno żyjących ssaków (m.in. jelenie, wilki i sarny). Za zakażenie człowieka najczęściej odpowiedzialne są tzw. nimfy – jedna z trzech postaci rozwojowych kleszcza. Przenoszą one zakażenie na ludzi za pomocą śliny lub wymiocin, które wprowadzają do naszej krwi w czasie penetracji skóry.
Ochrona przed kleszczami
Istnieją dwie podstawowe metody ochrony przed kleszczami: nieswoiste i swoiste. Do metod nieswoistych zaliczamy te działania, które mają na celu ochronę naszej skóry przed ukąszeniem przez kleszcza. Do metod swoistych zapobiegania należy szczepienie. Niestety, istnieje szczepienie przeciwko tylko jednej chorobie przenoszonej przez kleszcze – odkleszczowemu zapaleniu mózgu.Osłanianie skóry
Jedną z podstawowych metod ochrony przed tymi roztoczami jest zabezpieczanie skóry podczas pobytu na terenach, na których spodziewamy się obecności kleszczy. Skórę należy szczelnie osłonić ubraniem – powinniśmy mieć długie rękawy, długie spodnie, wysokie skarpety, które naciągamy na nogawki, czapkę z daszkiem albo kapelusz oraz buty z wyższą cholewką. Nasze ubranie powinno mieć jasny kolor – nie jest to sposób na odstraszenie kleszcza, lecz dzięki temu łatwiej go zauważymy.Stosowanie repelentów
Repelenty to środki odstraszające niepożądane organizmy, w tym wypadku kleszcze. Główne związki chemiczne, które stosujemy do odstraszania tych pajęczaków to DEET oraz permetryna. Preparatu zawierające DEET (dietylotoluamid) rozpyla się na ubranie i odsłoniętą skórę, z wyjątkiem skóry twarzy. Permetryną natomiast należy spryskiwać tylko i wyłącznie ubranie. Poprzez kontakt z tą substancją kleszcze zostają zabite.Kontrolowanie skóry
Po każdym powrocie z obszaru, na którym mogą występować kleszcze, powinniśmy dokładnie obejrzeć całą skórę. Miejsca, do których najchętniej przyczepiają się te owady to pachy, pachwiny, skóra za małżowinami usznymi, fałdy skórne, ale kleszcze mogą także żerować w innych miejscach.Ochrona zwierząt domowych
Należy pamiętać, że nasze zwierzęta domowe, które również mogą być ukąszone przez kleszcze, potrafią zawlec je do mieszkania. Dlatego też powinniśmy regularnie kontrolować ich skórę i mechanicznie usuwać pasożyty.
CO ZROBIĆ, GDY KLESZCZ JUŻ NAS DOPADŁ?
Szczepienie przeciwko odkleszczowemu zapaleniu mózgu
Szczepienie to zaleca się u osób dorosłych, które zamieszkują tereny zwiększonego występowania tej choroby, a więc w szczególności województwo warmińsko-mazurskie i podlaskie, lub wyjeżdżające tam w celach zarobkowych czy turystycznych, a zwłaszcza przebywających często na terenach leśnych: myśliwych, osób pracujących przy eksploatacji lasu, żołnierzy, rolników, turystów, młodzieży biwakującej w lasach, uczestników kolonii i obozów. Schemat szczepienia obejmuje podanie domięśniowo trzech dawek. Drugą dawkę podaje się po 1 – 3 miesiącach po pierwszej dawce, zaś trzecią 9 – 12 miesięcy po drugiej. Po dwóch dawkach aż 90% osób zaszczepionych posiada swoiste przeciwciała przeciwko wirusowi wywołującemu odkleszczowe zapalenie mózgu. Aby zdążyć przed okresem największej aktywności kleszczy, szczepienie należy rozpocząć już wczesną zimą. 2.5 roku po pierwszej dawce pełnego cyklu szczepienia swoiste przeciwciała wykrywano u 92% zaszczepionych mieszkańców Podlasia. Mimo to zaleca się szczepienie przypominające co 3 lata.CO ZROBIĆ, GDY KLESZCZ JUŻ NAS DOPADŁ?
Piśmiennictwo:
Choroby wewnętrzne pod red. A. Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2006, t. 2
Flisiak R. Choroby odkleszczowe. Medycyna Praktyczna 2006; 3: 99-102
