Jak radzić sobie z bólem menstruacyjnym?

Zdjęcie: Michael McLean

Bolesne miesiączki mogą być przyczyną gorszego samopoczucia, utrudniając normalne funkcjonowanie. Współczesne, aktywne zawodowo kobiety rzadko kiedy mogą pozwolić sobie na przeleżenie dolegliwości w łóżku, poszukując skutecznych metod walki z bolesną miesiączką.

Przyczyny bólu menstruacyjnego

Podczas okresu dochodzi do złuszczenia i wydalenia wraz z krwią fragmentów błony śluzowej nabłonka macicy. Proces ten regulują hormony płciowe (estrogen i progesteron). Wymiana nabłonka odbywa się cyklicznie i pozwala przygotować organizm kobiety do przyjęcia zapłodnionej komórki jajowej. Aby ułatwić złuszczenie wydzielane są substancje (prostaglandyny), powodujące wzmożenie skurczów mięśnia macicy. Ich nadmiar przyczynia się do silnego napięcia ściany macicy, powodując ból w podbrzuszu. Dolegliwości bólowe ujawniają się w pierwszym dniu okresu i trwają zazwyczaj 12 - 24 godz. Mogą mieć różne nasilenie z towarzyszącymi nudnościami, bólami głowy, biegunkami czy wymiotami.

Nasilenie bolesnych miesiączek związane z wiekiem

Okazuje się, że młode kobiety i nastolatki, które nigdy nie rodziły, znacznie częściej skarżą się na bolesne miesiączki niż panie, które pierwszy poród mają już za sobą. Według badań, przeprowadzonych w 2005 roku problem ten dotyczy aż 75% dziewcząt w wieku 14-18 lat.

Ból może wiązać się także z wczesnym wejściem w okres dojrzewania i silnym krwawieniem. Podsumowując, bardziej narażona na bolesne miesiączkowanie jest kobieta:

w wieku poniżej 20 lat,
u której pierwsza miesiączka pojawiła się wcześnie (<12lat),
u której występuje silne krwawienie podczas okresu,
która nigdy wcześniej nie rodziła.

Jakie leki będą skuteczne przy bólach menstruacyjnych?

Bóle menstruacyjne są spowodowane silnymi skurczami macicy, nasilanymi w skutek działania prostaglandyn. Większość popularnych leków przeciwbólowych działa poprzez hamowanie wytwarzania tych substancji. Można rozważyć stosowanie leków rozkurczowych, które złagodzą napięcie macicy oraz metod niekonwencjonalnych (jak akupunktura, przezskórna stymulacja elektryczna nerwów TENS).

Wspomagająco w leczeniu bolesnych miesiączek działają leki roślinne, preparaty homeopatyczne i odpowiednia dieta. Gdy dolegliwości są bardzo dokuczliwe ginekolog może zalecić doustne tabletki antykoncepcyjne, które regulują cykle i zmniejszają nasilenie bólu.

I. Leki przeciwbólowe w bólu menstruacyjnym

Wydaje się, że najskuteczniejszym preparatem w walce z bólem menstruacyjnym jest ibuprofen (Ibuprom Duo, Nurofen, Ibum), który działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Według badań prowadzonych w USA dobre efekty przynosi przyjmowanie leku 1-2 dni przed spodziewaną miesiączką. Preparaty z diklofenakiem (Voltaren Acti), czy naproxenem (Aleve) są skuteczne, ale mogą powodować uszkodzenie błony śluzowej żołądka i wystąpienie nadżerek, przez co nie są zalecane w długotrwałych terapiach. Pyralginum działa przeciwzapalnie i słabo rozkurczowo, choć głównym wskazaniem do stosowania leku jest obniżanie gorączki. Działania niepożądane są rzadsze ale bardzo poważne (zaburzenia związane z układem krwiotwórczym).

II. Leki rozkurczowe w bólu menstruacyjnym

Najczęściej wybieranym lekiem jest drotaweryna (No-spa, Galospa), wykazująca działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie czyli te, które kurczą się niezależnie od naszej woli. Więcej substancji o działanie rozkurczowym można znaleźć wśród preparatów ziołowych.

III. Leki złożone w bólu menstruacyjnym

Będą pomocne dla kobiet, u których wyżej wymienione preparaty okazały się mało skuteczne w leczeniu bólu menstruacyjnego. Preparat o nazwie Vegantalgin H (dostępny w postaci tabletek i czopków) zawiera składnik przeciwbólowy (paracetamol) i rozkurczowy (hioscyna). Może być stosowany maksymalnie 3 x dziennie w bolesnych miesiączkach i innych stanach skurczowych (np. kolka nerkowa). Ale uwaga na uboczne działanie komponentu rozkurczowego - hioscyna może spowodować zaburzenia akomodacji (źrenica nie reaguje na światło), przez co nie można prowadzić samochodu.

IV. Leki roślinne w bólu menstruacyjnym

Preparaty ziołowe w bólu menstruacyjnym można stosować pomocniczo w celu łagodzenia dolegliwości oraz poprawy samopoczucia. W zależności od działania, zaleca się przyjmowanie:

A. Ziół o działaniu rozkurczowym na mięśnie gładkie takich jak:

ziele ruty zwyczajnej - napary zaleca w bolesnych miesiączkach u młodych dziewcząt. Należy uważać, by nie przekraczać zalecanych dawek - nadmierne stosowanie wywoła skurcz macicy i zwiększy krwawienie!
kora kaliny koralowej - działa przez osłabienie lub całkowite zniesienie uczucia bólu. Wyciągi z kaliny hamują też niezbyt nasilone krwawienia z narządów rodnych;
owoc kopru włoskiego - bezpieczny i skuteczny środek rozkurczowy;
ziele rumianku pospolitego - popularny środek rozkurczowy, działa również przeciwzapalnie;
liść melisy lekarskiej - dodatkowo działa uspokajająco.

B. Ziół o działaniu przeciwkrwotocznym, które będą szczególnie pomocne w momencie gdy bólowi towarzyszy obfite krwawienie:

ziele rdestu ostrogorzkiego - stosowany w postaci wyciągów alkoholowych;
ziele tasznika pospolitego - jako wyciągi alkoholowe ze świeżego surowca;
ziele krwawnika pospolitego - działa również rozkurczowo;
ziele przymiotna kanadyjskiego - posiada także działanie przeciwbiegunkowe.
ziele pięciornika gęsiego - powstrzymuje drobne krwawienia; będzie pomocny, gdy bólom menstruacyjnym towarzyszy biegunka.

C. Ziół o działaniu przeciwzapalnym i regenerującym uszkodzony nabłonek:

kwiat jasnoty białej - pomocny ze względu na dodatkowe hamowanie mikrokrwawień,
koszyczek nagietka lekarskiego - wykazuje też działanie rozkurczowe.

Wymienione surowce są dostępne w postaci ziół sypanych lub herbatek typu fix do zaparzania. Działanie ziół opiera się na dłuższym stosowaniu, ale rezultaty mogą okazać się bardzo zadowalające.

Oto przykładowa mieszanka na bolesne miesiączki:
1. Zmieszać po 50g owocu kminku, ziela ruty, ziela pięciornika, liścia melisy, korzenia kozłka, koszyczka rumianku, liścia szałwii.
2. Łyżkę ziół zalać szklanką wrzącej wody i pozostawić do ostygnięcia.
3. Napar pić 3 x dziennie przed spodziewaną miesiączką oraz w czasie jej trwania.

D. Ziół o działaniu regulującym poziom hormonów płciowych:

olej z wiesiołka (np. Gal Olej z nasion wiesiołka, Oeparol, Wiesiołek Naturkaps) - przyjmowanie 1-2 kapsułek przez okres kilku miesięcy łagodzi dolegliwości związane z bólem menstruacyjnym i zespołem napięcia przedmiesiączkowego. Dodatkowo stosowanie oleju z wiesiołka korzystnie wpływa na układ nerwowy, układ krążenia oraz stan skóry.

V. Antykoncepcja w bólu menstruacyjnym

W przypadku bardzo bolesnych miesiączek wiele kobiet decyduje się na stosowanie antykoncepcji hormonalnej. Dzięki hormonom, wchodzącym w skład tabletki nie dochodzi do owulacji (jajeczkowania), a błona śluzowa macicy jest cieńsza i mniej ukrwiona. Konsekwencją tego są mniej obfite i krótsze krwawienia. Dzięki spadkowi produkcji prostaglandyn znika też problem bolesnych miesiączek. Ponadto wiele nowoczesnych pigułek, poza efektem antykoncepcyjnym, polepsza wygląd skóry lub pomaga zredukować nadmierne owłosienie. Ostateczną decyzję można podjąć wspólnie z lekarzem, gdyż nie u wszystkich kobiet stosowanie antykoncepcji jest wskazane.

VI. Metody alternatywne

A. Homeopatia

Preparaty homeopatyczne są uważane za bezpieczne. Skuteczność homeopatii jest jednak zależna od wielu czynników i nie wszystkie osoby odczują pozytywny efekt ich działania. Te, stosowane w bolesnych miesiączkach działają poprzez:

regulację wydzielania hormonów (np. Mastodynon N, Remens krople). By osiągnąć efekt stosuje się przez okres 3 miesięcy;
działanie rozkurczowe (np. Spascupreel w postaci tabletek i czopków).

B. Akupunktura

Akupunktura, czyli technika polegająca na nakłuwaniu ciała cienkimi igłami w odpowiednich miejscach, odpowiedzialnych za największą aktywność narządów wewnętrznych także może okazać się skuteczna w leczeniu bólów menstruacyjnych.

C. Joga

Joga, pilates oraz inne ćwiczenia rozciągające mięśnie zmniejszą nasilenie bólu menstruacyjnego.

D. Masaże

Relaksujące masaże z użyciem olejków eterycznych (np. olejek lawendowy, olejek majerankowy) lub delikatne ogrzanie okolic podbrzusza (np. termoforem) może złagodzić ból menstruacyjny. Ciepła kąpiel jest pomocna, ale zwiększa ryzyko silnego krwawienia.

E. TENS

Przezskórna stymulacja elektryczna nerwów (ang. TENS) znalazła zastosowanie w leczeniu bolesnych miesiączek. Działanie polega na hamowaniu przewodzenia informacji o bólu z nerwów obwodowych do mózgu oraz stymulowaniu wytwarzania substancji zmniejszających odczucie bólu. Przykładem takiego aparatu może być elektrostymulator OVA.

F. Dieta

Niewiele kobiet zdaje sobie sprawę, że nasilenie bólu menstruacyjnego może mieć coś wspólnego z dietą. A jednak - bolesne skurcze pomogą złagodzić produkty:

bogate w wapń i magnez,
zawierające cynk oraz witaminy z grupy B,
z witaminą E i kwasami omega-3.

Jeżeli w posiłkach brakuje wymienionych pierwiastków i witamin, zaleca się stosowanie suplementów, przeznaczonych specjalnie dla kobiet (np. Vita-Femin), które oprócz niezbędnych składników witaminowo-mineralnych zawierają substancje regulujące poziom hormonów płciowych i zwiększające odporność na stres (żeń-szeń).

Jednocześnie należy unikać pokarmów, które mogą wzmagać skurcze:

cukru,
słonych potraw,
tłustych serów,
kawy.

Czy bolesne miesiączki mogą być niebezpieczne?

Omawiane metody będą skuteczne w momencie, gdy powodem bolesnego miesiączkowania jest nadprodukcja prostaglandyn. Zdarza się, że bóle menstruacyjne są związane z poważniejszymi dolegliwościami, dlatego warto przebadać się w gabinecie ginekologicznym, by wykluczyć schorzenia takie jak:

endometrioza (elementy nabłonka macicy obecne poza samym narządem),
anomalie rozwojowe (nieprawidłowe ułożenie macicy),
mięśniaki macicy,
niedoczynność tarczycy.

Jest to szczególnie ważne u kobiet, u których:

ból jest bardzo nasilony, uniemożliwia normalne funkcjonowanie,
ból nie zmniejsza się przy zastosowaniu wymienionych w artykule leków i preparatów,
miesiączki są nieregularne,
towarzyszy im silne krwawienie,
wystąpieniu miesiączki towarzyszą objawy związane z innymi układami (np. bolesne oddawanie stolcu lub moczu podczas okresu).

mgr farm. Paulina Oszajca