Ostroga piętowa

Zdjęcie: Amber Lynn

Wielu z nas słyszało o schorzeniu, zwanym "ostrogą" piętową. Co dziesiąta osoba pomiędzy 40, a 60 rokiem życia, cierpi na tą chorobę, nie zdając sobie z tego sprawy. Częściej dotknięte tą przypadłością są kobiety. Przyjrzyjmy się bliżej problemowi "ostróg".

Rozwój "ostrogi" krok po kroku

Pierwszym etapem rozwoju choroby jest zapalenie tzw. rozcięgna podeszwowego. Rozcięgno podeszwowe to mocna, włóknista struktura przypominająca taśmę, zlokalizowana na całej długości "podeszwy" stopy. Oznacza to, że przyczepione jest do guza piętowego (tak określona jest kość, którą my potocznie nazywamy "piętą") i ku przodowi poszerza się oraz rozdziela na pięć części, które biegną do każdego z palców.

Podczas zginania palców, na przykład przy każdym kroku czy skoku, rozcięgno jest napinane co powoduje automatyczne uniesienia reszty stopy, ku górze. Jest to tzw. mechanizm kołowrotu. Jak widzimy rozcięgno podeszwowe jest niezwykle ważną strukturą w naszej stopie, która zapewnia nam zdolność poruszania się.

Podczas chodzenia na piętę działa siła równa 110% wagi ciała. Podczas biegu siła ta może przekraczać 200%. Specyficzna budowa tkanki podskórnej na pięcie (tkanka tłuszczowa zamknięta jest w włóknistych przegrodach, przypominających plaster miodu), zapewnia skuteczną amortyzację wstrząsów, które powstają przy każdym ruchu.

Po 40 roku życia tkanka podskórna pięty ulega degeneracji i stopniowemu zanikowi, zmniejszając swoje właściwości amortyzujące i właściwości ochronne względem guza piętowego oraz rozcięgna podeszwowego przed urazami. Dlatego po 40 roku życia łatwo o rozwinięcie się stanu zapalnego w obrębie stopy.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia choroby, mogą być:

otyłość

praca wymagająca długiego stania

intensywne uprawianie sportów biegowych

płaskostopie

zawodowe uprawianie sportów, szczególnie lekkoatletyka i tenis

przykurcz mięśni łydki

choroba reumatyczna lub metaboliczna np. cukrzyca, dna moczanowa (niemożność wydalania kwasu moczowego z organizmu) lub dyslipidemie (zaburzenie gospodarki tłuszczowej organizmu)

W pierwszym etapie choroby, możemy zaobserwować następujące objawy: ból w okolicy pięty, nasilający się przy stawianiu pierwszych kroków po wstaniu z łóżka, czy po dłuższym staniu. Ból zmniejsza się po "rozchodzeniu się", natomiast na koniec dnia znów się nasila. U około 30 % pacjentów dolegliwości dotyczą obu stóp.

Drugi etap rozwoju choroby jest wynikiem, długotrwałego stanu zapalnego tzw. rozcięgna podeszwowego. Zapalenie to jest trudne do wyleczenia, dlatego proces chorobowy trwa bardzo długo. Stan zapalny, który rozwija się w obrębie rozcięgna podeszwowego, z czasem zaczyna również dotykać guza piętowego. Skutkuje to patologicznym wzrostem tkanki kostnej w obrębie pięty. Jest to wyraz obrony naszego organizmu, przed długotrwale toczącym się stanem zapalnym, w obrębie pięty oraz podeszwy stopy. Skutkuje to powstaniem haczykowatego "wyrośla" kostnego zwanego ostrogą.

Obecność ostrogi nie musi wywoływać dolegliwości bólowych. Wielkość i kształt ostrogi nie zawsze są proporcjonalne do intensywności bólów odczuwanych przez chorego, w obrębie pięty.

Brak leczenia "ostróg", prowadzi do uszkodzenia rozcięgna podeszwowego, a w rezultacie do niemożności chodzenia.

Najważniejsza jest diagnostyka!

W pierwszej kolejności lekarz prowadzący, zleci wykonanie badań: USG oraz/lub RTG.

USG służy zobrazowaniu stanu uszkodzenia rozcięgna podeszwowego.

RTG pomaga w ustaleniu, czy nie doszło do powstania "wyrośla" kostnego - ostrogi.

Po tym jak zostanie zdiagnozowane zapalenia rozcięgna podeszwowego lub początkowe stadium patologicznego rozrostu tkanki kostnej w obrębie guza piętowego, należy jak najszybciej podjąć leczenie farmakologiczne, które pozwoli zahamować rozwój choroby! Od tego, jak szybko poddani zostaniemy leczeniu, będzie zależeć nasza zdolność do poruszania się w przyszłości.

Celem leczenia nie jest zniszczenie powstałej ostrogi, lecz uśmierzenie dolegliwości bólowych oraz zapobieganie rozszerzania się stanu zapalnego w obrębie tkanek stopy.

Leczenie pierwszego rzutu (stosowane jako pierwsze w kolejności):

1. Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Leki te hamują rozwój stanu zapalnego oraz uśmierzają ból towarzyszący schorzeniu.

Preparaty w postaci żelu: KETOPROM, DIKLONAT P, VERAL, TARPROXEN, PROFENID, VOLTAREN EMULGEL, KETOPRONIL, NAPROXEN.

Preparaty w postaci doustnej: NATRAX, CEFALGIN, NAPROXEN, SERACTIL, APROFEN, ANAPRAN NEO.

2. Fizjoterapia

Samodzielnie możemy wykonywać, po uprzedniej konsultacji z lekarzem prowadzącym, ćwiczenia rozciągające ścięgno piętowe. Polega ono na naciągnięciu palców ku górze za pomocą obu rąk, ustawiając stopę na pięcie. Noga podczas tego ćwiczenia musi być zgięta w kolanie i przyciągnięta do naszej klatki piersiowej. Przed rozpoczęciem ćwiczenia warto ustawić stopę na czymś wyższym np. na oparciu kanapy, aby łatwiej było je wykonać. Rozciąganie trwa 10 sekund, w jednej serii należy wykonać 10 takich rozciągnięć, codziennie wykonujemy trzy serie. Pierwszą serię należy wykonać przed wstaniem z łóżka (przed postawieniem pierwszego kroku). Kolejne dwie serie najlepiej wykonać po odpoczynku (bez chodzenia). Ćwiczyć należy codziennie, przez okres co najmniej 8 tygodni.

Fizjoterapia obejmuje również inne ćwiczenia zalecone przez lekarza prowadzącego oraz specjalistyczne zabiegi np. tzw. elektroterapię przeciwzapalną.

3. Okłady chłodzące

Kompresy Cold-Pack po wyjęciu z zamrażarki, należy owinąć w ręcznik (najlepiej frotowy), a następnie przyłożyć do podeszwy stopy i zamocować. Kompres utrzymywać przez 10-15 min. Można je stosować kilka razy dziennie.

Nie nakładać bezpośrednio na skórę, gdyż grozi to odmrożeniem!

4. Wkładki ortopedyczne

odciążające rozcięgno podeszwowe podczas chodzenia. Obecnie najbardziej skuteczne, z punktu widzenia ortopedów, są wkładki termoplastyczne. Wykonywane są indywidualnie do zapotrzebowania pacjenta i jego problemu ortopedyczno - bólowego. Pod wpływem wysokiej temperatury, wkładki są zgrzewane i uformowane precyzyjnie do stopy i obuwia, w którym najczęściej chodzi pacjent.

Tradycyjna wkładka podpiera biernie stopę, rozleniwiając ją. Powoduje to pogorszenie przebiegu schorzenia. Wkładka termoplastyczna posiada działanie stymulujące, ponieważ prócz podpierania stopy, wymusza również prawidłową pracę mięśni w jej obrębie.

5. Ortezy zakładane na noc

Orteza to aparat ortopedyczny stabilizujący stawy, zastępujący gips. Jego głównym zadaniem jest usztywnienie stawów kończyn, które uległy urazom. W naszym przypadku jest to orteza stawu skokowego.

Leczenie drugiego rzutu

Jeżeli powyższe metody leczenia nie są skuteczne wdraża się, leczenie alternatywne (tzw. leczenie drugiego rzutu). Zaliczamy tutaj:

wstrzyknięcia kortykosteroidów w okolice guza piętowego oraz rozcięgna podeszwowego

wstrzyknięcia toksyny botulinowej (BTX-A) w okolice guza piętowego oraz rozcięgna podeszwowego

stosowanie tzw. autogennych czynników wzrostu zawartych np. w osoczu bogatopłytkowym (PRP)

leczenie falami ultradźwiękowymi o wysokim natężeniu (ESWT)

radioterapia - zabiegi wykonuje się 2-3 razy w tygodniu. Pojedyncza dawka promieniowania jonizującego wynosi 0,25-1 Greja, a dawka całkowita (którą pacjent może przyjąć podczas całego cyklu terapii) wynosi 3-6 Greja. Całe leczenie trwa 2-3 tygodnie. W razie utrzymywania się dolegliwości możliwe jest powtórzenie serii po przerwie trwającej 6 tygodni.

Leczenie operacyjne zarezerwowane jest dla nielicznej grupy pacjentów, dla których nieskuteczne okazały się powyższe metody leczenia. Najczęściej wykonuje się częściowe przecięcie rozcięgna podeszwowego, w okolicy guza piętowego.

Jeżeli odczuwamy przewlekły i nasilony ból w okolicy pięty, szczególnie tuż po wstaniu z łóżka lub po długotrwałym staniu, udajmy się niezwłocznie do lekarza. Nie pozwólmy, aby stan zapalny toczący się w naszej stopie, doprowadził do powstania "ostróg".