Starzenie się skóry - charakterystyka

Zdjęcie: Robbert van der Steeg

Proces fizjologiczny starzenia się skóry obejmuje:

• starzenie się skóry przebiegające w sposób naturalny, czyli chronologiczny.
• przyspieszone starzenie się skóry, spowodowane czynnikami zewnętrznymi, czyli starzenie egzogenne.

Budowa skóry

Skóra ma budowę warstwową. Składa się z naskórka, skóry właściwej oraz tkanki podskórnej. Skóra chroni organizm przed inwazją pasożytów i drobnoustrojów, ogranicza ekspozycję na czynniki fizyczne i chemiczne, uczestniczy w regulacji temperatury i równowagi wodno-elektrolitowej, a także współdziała w syntezie witaminy D (szczególnie u dzieci).

Przyczyny starzenia się skóry w sposób chronologiczny, czyli naturalny

• Zmiany hormonalne

Najważniejszą przyczyną starzenia się skóry w sposób chronologiczny, są zmiany hormonalne, związane z poziomem estrogenów i testosteronu w organizmie.
W okolicy twarzy znajdują się receptory estrogenowe, które przyczyniają się do wyglądu skóry w czasie menstruacji, ciąży oraz menopauzy. Skóra w tym czasie staje się sucha, pękająca, zaczerwieniona, niebywale wrażliwa (progesteron - odpowiedzialny za pojawienie się wyprysków, jego poziom wzrasta tuż przed menstruacją). Szczególnie w okresie klimakterium dochodzi do obniżenia ilości hormonów płciowych, przez co skóra staje się atroficzna. Charakteryzuje się podwyższoną skłonnością do uczuleń, nadmierną wrażliwością, ulega ścienieniu oraz traci rozciągliwość, stając się sucha i wiotka.
Nie bez znaczenia pozostaje również osłabienie stanu psychicznego, które w widoczny sposób odbija się na wyglądzie twarzy.

• Uwarunkowania genetyczne

O tempie starzenia się skóry decydują również uwarunkowania genetyczne. Na nie niestety nie mamy wpływu.

Głównymi przyczynami przyspieszonego starzenia się skóry są: promieniowanie ultrafioletowe, stresujący tryb życia, palenie papierosów, klimatyzacja, przebywanie w zadymionych pomieszczeniach, niewłaściwy sposób odżywiania, krótkie przebywanie na świeżym powietrzu, brak wysiłku fizycznego.

Wszystkie te czynniki stymulują powstawanie w organizmie wolnych rodników. Wolne rodniki prowadzą do uszkodzeń w obrębie materiału genetycznego DNA komórek naskórka i skóry właściwej, niszczą białka takie jak elastyna i kolagen. Przyczyniają się w ten sposób do powstania zmarszczek, zmniejszenia elastyczności i gęstości skóry.

W czasie starzenia chronologicznego dochodzi do zmian zanikowych we wszystkich trzech warstwach skóry.

1. Objawy starzenia w naskórku

• Suchość i nieprawidłowe złuszczanie się skóry.

W naskórku dochodzi do zaniku warstwy podstawnej i kolczystej, zwanych również warstwą Malpighiego. Są to warstwy żywe, czyli takie, w obrębie których następują podziały komórkowe. Ich zanikanie prowadzi do wydłużenia cyklu powstawania nowych komórek z 28 do nawet 60 dni. W konsekwencji zmniejsza się ilość komórek w naskórku, a tym samym ograniczona zostaje produkcja naturalnego czynnika nawilżającego NMF (natural moisturising factor), zawartego w keratynocytach. Wskutek tego następuje odwodnienie naskórka, uszkodzenie bariery hydrolipidowej (chroniącej skórę przed czynnikami chemicznymi, bakteriami, grzybami), co powoduje suchość i nieprawidłowe złuszczanie się naskórka.

• Plamy starcze

W warstwie podstawnej naskórka, dochodzi do zmniejszenia ilości melanocytów - czynnych enzymatycznie komórek barwnikowych. Mimo, iż komórek barwnikowych jest mniej, to wykazują one tendencję do gromadzenia się, czego wynikiem jest pojawienie się skupisk plam barwnikowych, zwanych plamami starczymi.

• Skóra staje się bardziej przezroczysta.

2. Objawy starzenia w skórze właściwej

• Skóra traci jędrność, elastyczność, rozciągliwość i gęstość.

W skórze właściwej zmiany najbardziej dotyczą włókien elastycznych i kolagenowych. Włókna kolagenu odpowiedzialne są za zwartość, jędrność skóry oraz za proces gojenia ran, włókna elastyny natomiast gwarantują skórze jej elastyczność i sprężystość.
W trakcie procesu starzenia włókna ulegają osłabieniu i maleje ich gęstość ułożenia w skórze.

Skóra staje się atroficzna, cieńsza, następuje regres tkanki tłuszczowej, zanik przydatków skóry, czyli tak zwanych dodatkowych tworów skórnych, zlokalizowanych w całości lub częściowo na terenie skóry właściwej np. paznokcie, korzenie włosów, gruczoły skórne, a także receptory czucia. Powstają głębokie zmarszczki i fałdy.

W procesie przedwczesnego starzenia się skóry zmiany dotyczą najbardziej tkanki łącznej. Zmniejsza się ilość kolagenu i elastyny, wskutek nieprawidłowej aktywności fibroblastów - komórek odpowiedzialnych za ich tworzenie. Kolagen ulega zwyrodnieniu. Dochodzi do nagromadzenia się substancji podobnej do elastyny, lecz bez jej właściwości elastycznych.

Niezaprzeczalnie, najgroźniejszym wrogiem skóry jest promieniowanie słoneczne. Promieniowanie UVA o długości 320-400 nm. dociera aż do skóry właściwej. Promieniowanie UVB o długości 290-320 nm. pochłaniane jest przez warstwę rogową i jest niezbędne do wytworzenia witaminy D3 oraz do prawidłowej gospodarki wapniowej.

Promieniowanie ultrafioletowe prowadzi do wielu zmian degeneracyjnych w skórze.

Powoduje nadmierne wytwarzanie pigmentu - opalenizna jest reakcją obronną skóry na promieniowanie UV. Wyzwala reakcje rumieniowe, rozszerzanie się naczynek krwionośnych, powoduje procesy zapalne oraz powstawanie przebarwień. Zwiększa ryzyko powstania nowotworów w skórze. Powoduje zmiany w obrębie gruczołów łojowych, które ulegają przerostowi, wytwarzając cysty i brodawki łojotokowe o nierównej, brodawkowatej i rogowaciejącej powierzchni, często mylone ze znamionami barwnikowymi.

Opalanie nie powoduje nadmiernego przetłuszczania się skóry, wręcz przeciwnie wpływa na jej odwodnienie i wysuszenie. Wskutek promieniowania ultrafioletowego naskórek ulega pogrubieniu, dochodzi do odwodnienia, skóra staje się szorstka, łuszczy się. Pojawiają się głębokie zmarszczki i bruzdy.