Zdjęcie: www.audio-luci-store.it
Wszyscy wiemy, że ją mamy. Jednak przypominamy sobie o niej dopiero, gdy pojawią się problemy...
O czym mowa? O tarczycy. Ten niepozorny, niewielki narząd odgrywa bardzo ważną rolę dla naszego organizmu. Niestety bardzo często daje o siebie znać w postaci niepokojących objawów. Jak ich nie przegapić? Czego możemy się spodziewać? A czego nie powinniśmy się obawiać?
Czym jest tarczyca?
Tarczyca jest narządem układu endokrynnego (hormonalnego). Znajduje się w przednio - dolnej części szyi, a kształtem przypomina motyla. Zbudowana jest z 2 płatów i łączącej je cieśni.
Tarczyca jest narządem wewnątrzwydzielniczym, co oznacza, że jej głównym zadaniem jest produkcja i wydzielanie hormonów do krwi. Tarczyca produkuje 3 hormony: tyroksynę (T4), trójjodotyroninę (T3) oraz kalcytoninę, z których to właśnie T3 i T4 określane są jako hormony aktywności życiowej. Trafiają one do każdej komórki naszego organizmu, w której nasilają liczne procesy metaboliczne. Funkcjonowanie tarczycy ściśle zależy od hormonu "sterowniczego" dla niej, jakim jest tzw. TSH czyli tyreotropina, wydzielana przez przysadkę mózgową, a ta zaś podlega kontroli podwzgórza dzięki hormonowi tyreoliberynie. Istnieje cała pętla (oś) zależności pomiędzy podwzgórzem, przysadką i tarczycą, zwana ujemnym sprzężeniem, co oznacza, że wzrost jednego hormonu, hamuje produkcję drugiego.
Czy można żyć bez tarczycy?
Obecnie dzięki rozwojowi medycyny i farmacji można, ale tylko wówczas, jeśli przyjmujemy hormony tarczycy w postaci lekó. Tarczyca jest tak naprawdę narządem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. W okresie płodowym i w ciągu pierwszych 2 lat życia dziecka, hormony tarczycy odpowiadają za prawidłowy rozwój mózgu. Dlatego też, w przypadku niedoboru tych hormonów u kobiety w ciąży, u noworodka może dojść do tzw. kretynizmu, czyli nieodwracalnego niedorozwoju umysłowego dziecka.
Również w dalszych latach życia dziecka hormony tarczyc kontrolują jego wzrost oraz zachowanie odpowiednich proporcji ciała, a także odpowiadają za prawidłowy przebieg dojrzewania płciowego. U dorosłych nie są mniej ważne, uczestniczą m.in.w produkcji ciepła, wpływają na odpowiednią pracę serca, mięśni szkieletowych, jajników i jelit, a także na nastrój i procesy intelektualne.
Dlaczego cierpimy na schorzenia tarczycy?
Schorzenia tarczycy są najczęściej spowodowane:
- Nieodpowiednią podażą jodu - zwykle jego niedoborem. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, a jego niedobór powadzi zwykle do powiększenia gruczołu tarczycy i powstania tzw. wola. Przed wprowadzeniem profilaktyki jodowej na terenach podgórskich Polski częstym zjawiskiem było tzw. wole endemiczne.
Zapotrzebowanie na jod w codziennej diecie jest różne:
u dzieci do 6 r.ż. - 90mg, u dzieci 7-10 lat - 120 mg, u dorosłych - 150 mg, u kobiet ciężarnych i karmiących - 200 mg. W celu zapewnienia odpowiedniej ilości dostarczanego z pokarmem jodu, rządy większości krajów (w tym także Polski od 1997r.) wprowadziły działania określane mianem profilaktyki jodowej, co oznacza m.in. wzbogacenie w jod powszechnie dostępnych środków spożywczych, takich jak sól kuchenna, woda pitna, środki konserwujące.- Wadami lub chorobami genetycznymi - dziecko może się urodzić bez tarczycy lub też ze źle wykształconą tarczycą, wówczas mamy do czynienia z wrodzoną niedoczynnością tarczycy. Wady takie występują bardzo sporadycznie. Natomiast powszechnie występująca genetyczna choroba tarczycy to tzw. choroba Gravesa - Basedowa.
- Autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy - wówczas układ odpornościowy błędnie rozpoznaje komórki tarczycy jako obce i atakuje je. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn nabytej niedoczynności tarczycy.
- Stanami zapalnymi tarczycy lub guzkami, które w swoim przebiegu zyskują zdolność produkcji hormonów i prowadzą do nadczynności (tzw. gruczolaki autonomiczne).
- Zabiegami chirurgicznymi na tarczycy włącznie z jej usunięciem. Konieczna jest wówczas suplementacja hormonami tarczycy.
- Radioterapią lub innego rodzaju napromieniowaniem w okolicy szyi lub głowy - co może spowodować uszkodzenie tarczycy lub upośledzić jej funkcjonowanie.
- Działaniem niektórych leków, leki na nadczynność tarczycy przyjmowane w zbyt dużej dawce, mogą doprowadzić do jej niedoczynności.
- Dietą bogatą w substancje wolotwórcze czyli tzw. goirotoksyny. Istnieją produkty pochodzenia naturalnego, zawierające substancje hamujące wychwyt jodu przez tarczycę, a tym samym produkcję hormonów, należą do nich rośliny z rodziny kapustowatych, takie jak kapusta, kalafior, brokuły. Paradoksalnie z jednej strony są zalecane choćby w profilaktyce raka jelita grubego, z drugiej zaś spożywane w nadmiernych ilościach mogą sprzyjać tworzeniu się wola.
Co selen ma wspólnego z tarczycą?
Wbrew pozorom bardzo wiele. Selen jest pierwiastkiem śladowym, który jest niezbędny do zachowania prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Jest on także częścią enzymu uczestniczącego w procesie produkcji hormonów tarczycy. W Niemczech pacjenci z niedoczynnością tarczycy obok hormonów tarczycy, suplementują się selenem. Jednak nie jest to powszechna metoda z uwagi na to, że dzienne zapotrzebowanie na selen jest równe zaledwie 400 mikrogramów.
Zbyt duża dawka selenu jest toksyczna dla danego organizmu, dlatego nie powinno się zażywać selenu na własną rękę (tzn. jeśli lekarz specjalista nie zaleci po przeprowadzeniu odpowiednich badań).
Selen jest minerałem powszechnie występującym w glebie. Niestety, kolejne grupy naukowców zauważają, że gleby w Europie są ubogie w selen, co łączą ze wzrastająca liczba osób cierpiących na niedoczynność tarczycy.
Patrycja Jankowska
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
