Woreczek żółciowy w potrzebie - roślinne cholagoga

Czyli leczenie zaburzeń wydzielania i wytwarzania żółci preparatami ziołowymi.

Po co nam żółć?

Żółć to ciemny i gorzki płyn zawierający związki zwane kwasami żółciowymi, które umożliwiają trawienie i wchłanianie tłuszczy z przewodu pokarmowego. Wśród innych składników żółciowych znajduje się - nadającą żółci barwę - bilirubina, która pochodzi z rozpadu hemoglobiny, oraz cholesterol, którego wysokie stężenia często inicjują tworzenie się kamieni żółciowych.

Żółć jest produkowana w wątrobie i wydzielana przez drogi żółciowe w ilości blisko 1,5 litra dziennie. Pęcherzyk żółciowy (albo woreczek żółciowy) gromadzi nadmiar żółci, uwalniając ją w odpowiednim momencie do światła przewodu pokarmowego. Wewnątrz tej niewielkiej (ok. 5cm), gruszkowatej struktury żółć ulega zagęszczeniu, nawet 20-krotnemu. Bodźcem do uwalniania żółci są pokarmy bogate w tłuszcz.

Objawy zaburzonego wydzielania żółci

Zaburzenia wydzielania żółci mogą wystąpić z kilku przyczyn:

1. Przy wysokich stężeniach cholesterolu może dojść do blokowania odpływu żółci poprzez tworzenie się w pęcherzyku nierozpuszczalnych złogów (z których w konsekwencji powstają kamienie żółciowe). Zaburzenia te odczuwamy jako ostry ból w prawym podżebrzu (kolka żółciowa). Występuje najczęściej po spożyciu wysokotłuszczowych posiłków i może trwać od kilku do kilkunastu godzin. Długotrwałe zatrzymanie żółci w wyniku blokowania odpływu przez kamienie skutkować może uszkodzenie miąższu wątroby.

2. Zwolniony lub niedostateczny odpływ żółci może wystąpić w wyniku zaburzeń czynnościowych (zwanych dyskinezami), gdzie mimo pojawienia się pokarmu w świetle jelita, żółć nie jest wydzielana w odpowiedniej ilości. Prowadzi to do wystąpienia niestrawności z typowymi objawami, jak bóle brzucha, odbijanie, uczucie pełności, wzdęcia, nudności oraz zaparcia.

3. Do niedoboru żółci może także dochodzić po operacyjnym usunięciu pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia), co nie jest jednak regułą, gdyż pęcherzyk pełni jedynie funkcje magazynowe, bowiem za produkcję żółci odpowiada wątroba.

Działanie żółciopędnych i żółciotwórczych leków roślinnych

Środki pobudzające odpływ żółci dzielimy na pobudzające wytwarzanie żółci (choleretica) oraz pobudzające wydzielanie żółci (cholekinetica). Większość stosowanych w praktyce leków żółciopędnych (cholagoga) działa zarówno choleretycznie, jak i cholekinetycznie.

Leczenie woreczka żołciowego

Leczenie schorzeń dróg żółciowych najczęściej rozpoczynamy od zmiany jadłospisu. Przy schorzeniach dróg żółciowych zaleca się spożywanie posiłków niskotłuszczowych (tłuszcze zwierzęce zastępujemy tłuszczami roślinnymi), bogatych w składniki odżywcze i witaminy. Unikamy obfitych porcji, potraw smażonych i odgrzewanych, a także słodyczy i pokarmów ciężkostrawnych (warzywa kapustne, cebula, fasola).

Dobre efekty przynosi też stosowanie leków żółciopędnych, wśród których prym wiodą preparaty ziołowe.

Zioła o działaniu żółciopędnym

W leczeniu chorób dróg żółciowych stosujemy m.in. ziele piołunu, centurii, drapacza, dymnicy, dziurawca, krwawnika, karczocha, liście boldo, owoc jałowca, kwiatostan kocanek, kłącze kurkumy i korzeń arcydzięgla oraz mniszka.

Szczególnie godne uwagi są surowce posiadające, poza działaniem żółciopędnym, dodatkowe właściwości lecznicze.

Karczoch (Cynarex, Hepacynar, Sylicynar, Cynacholin) i kurkuma (Solaren) wykazują również działanie osłonowe na wątrobę. Sam karczoch obniża poziom cholesterolu we krwi, będzie więc szczególnie zalecany dla osób z hipercholesterolemią i tendencją do tworzenia się kamieni żółciowych.

Jeżeli zaburzenia trawienne są spowodowane stanem skurczowym dróg żółciowych warto sięgnąć po preparaty działające dodatkowo rozkurczowo (surowce olejkowe np. Terpichol).

W momencie gdy zaburzenia trawienia są przyczyną utraty apetytu, można sięgnąć po surowce gorzkie, pobudzające dodatkowo łaknienie np. korzeń mniszka czy ziele centurii.

Przyprawy działające żółciopędnie

Przygotowując posiłki warto urozmaicić je o zioła działające żółciopędnie. Takie właściwości posiada między innymi kurkuma (używana do barwienia ryżu jako tańszy substytut szafranu), czy kardamon (stosowany m.in. jako przyprawa do kawy) oraz surowce olejkowe (kolendra, anyżek, szałwia, mięta, rozmaryn).

Powinniśmy natomiast unikać przypraw ostrych i pikantnych

Formy preparatów żółciopędnych dostępne w aptece

Preparaty żółciopędne najczęściej stosujemy doraźnie, w razie wystąpienia dolegliwości. W aptece pacjenci znajdą różnorodne formy leków wpływających na wydzielanie i wytwarzanie żółci:

PŁYNNE

Soki (otrzymywane ze świeżego surowca) np. Succus Hyperici, Succus Taraxaci, wyciągi proste i złożone w formie płynnej np. Solaren i Cholitol, Gastrobonisol, Chelicur, Artecholin (o dodatkowym działaniu rozkurczowym). W tej grupie mieszczą się również zioła do zaparzania: proste (Krwawnik fix, Dziurawiec fix, Piołun fix) i złożone (Cholagoga II).

STAŁE

Tabletki lub kapsułki np. Amphochol (wyciąg z ziela dymnicy) albo kilkuskładnikowe np. Boldaloin i Boldovera (które poza boldaloiną zawierają wyciąg ze skórki aloesu o właściwościach lekko przeczyszczających) czy Rapacholin C, bogaty w wyciąg z czarnej rzodkwi i karczocha, albo Terpichol, będący mieszaniną olejków wykazujących aktywność rozkurczową, przeciwbakteryjną i przeciwzapalną. Do tej grupy zaliczamy też złożone granulaty (Cholegran).

Dla kogo środki żółciopędne będą przeciwwskazane?

O ile środki pobudzające produkcję i wydzielanie żółci są wskazane w profilaktyce kamicy żółciowej, gdyż oczyszczają pęcherzyk, przeciwdziałając zastojom i tworzeniu się złogów, nie rekomenduje się ich osobom z całkowitą niedrożnością dróg żółciowych. W tym wypadku stymulacja doprowadzi do wzrostu ciśnienia w pęcherzyku żółciowym, skutkującym wystąpieniem silnego bólu przypominającym kolkę.

Cholagoga nie są też zalecane osobom w pierwszych tygodniach po cholecystektomii (zabiegu usunięcia pęcherzyka żółciowego), gdyż mogą wywołać dolegliwości bólowe.

Jeśli dolegliwości trawienne i bóle w okolicy wątroby utrzymują się przez dłuższy czas warto zasięgnąć porady lekarza, który w razie konieczności zaleci odpowiednie badania (próby wątrobowe czy USG jamy brzusznej).

mgr farm. Paulina Oszajca

Ukończyła studia na Wydziale Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Poza etatem w aptece ogólnodostępnej, pracuje na Katedrze Farmakognozji Wydziału Farmaceutycznego CM UJ.