Zdjęcie: MattysFlicks
Wiele środków chemicznych ułatwia rozwinięcie muskulatury znacznie szybciej niż pełne wyrzeczeń ćwiczenia w siłowni lub na boisku. W ogromnej większości jednak niszczą one zdrowie, prowadzą do kalectwa, zmiany osobowości, a nawet przedwczesnej śmierci. Niektórzy sportowcy, mimo że są świadomi tych zagrożeń, decydują się na przyjmowanie takich środków.Jednak nie tylko sportowcy zagrożeni są niebezpiecznym działaniem steroidów. Nadużywając na własną rękę sterydowych leków przeciwzapalnych, możemy wywołać u siebie bardzo zbliżone działania niepożądane, jak sportowcy przyjmujący "doping sterydowy".
Czym są steroidy?
Mianem steroidy lub sterydy, określa się grupę związków chemicznych, o budowie steranowej. Taką budowę posiadają hormony sterydowe, produkowane przez korę nadnerczy, jajniki oraz jądra. Pełnią one ważną funkcję w sprawnym funkcjonowaniu naszego organizmu.
Hormony sterydowe dzielimy na:
? hormony płciowe produkowane przez jądra oraz jajniki - męskie (testosteron) oraz żeńskie (progesteron i estrogen)
? hormony kory nadnerczy - mineralokortykosteroidy (regulujące w organizmie obrót soli mineralnych, czyli utrzymują odpowiednią ilość sodu i potasu w płynach ustrojowych) oraz glikokortykosteroidy (odpowiedzialne za prawidłowy przebieg procesów mestabolicznych np. syntezą tłuszczów w organizmie lub białek)
Hormony sterydowe dzielimy na:
? hormony płciowe produkowane przez jądra oraz jajniki - męskie (testosteron) oraz żeńskie (progesteron i estrogen)
? hormony kory nadnerczy - mineralokortykosteroidy (regulujące w organizmie obrót soli mineralnych, czyli utrzymują odpowiednią ilość sodu i potasu w płynach ustrojowych) oraz glikokortykosteroidy (odpowiedzialne za prawidłowy przebieg procesów mestabolicznych np. syntezą tłuszczów w organizmie lub białek)
Steroidy anaboliczne
Określenie "anaboliczne" oznacza, że dane hormony przyczyniają się do zwiększenia syntezy pewnych związków w organizmie człowieka np. białek. (Przeciwnym stwierdzeniem jest katabolizm, czyli rozpad).
Do hormonów anabolicznych zaliczamy testosteron oraz jego pochodne. W zakresie działania anabolicznego powodują one:
- zwiększenie syntezy białka w naszym organizmie, szczególnie białek mięśni!
- zwiększenie masy mięśni szkieletowych oraz mięśnia sercowego
- zwiększenie liczby krwinek czerwonych, na skutek pobudzenia działania erytropoetyny, substancji która nasila w szpiku kostnym syntezę erytrocytów
- podniesienie we krwi stężenia cholesterolu
Jak widzimy testosteron i jego syntetyczne pochodne, pozwalają na zwiększenie masy mięśniowej bez wysiłku fizycznego.
Jednak zadajmy sobie pytanie, czy warto mieć nadmiernie (niefizjologicznie) rozrośniętą tkankę mięśniową, kosztem zdrowia?
Działania niepożądane, jakie niesie ze sobą nadmierne i niekontrolowane przyjmowanie sterydów anabolicznych, w postaci "odżywek" lub wstrzyknięć:
- Przerost mięśnia sercowego - serce należy do grupy mięśni poprzecznie prążkowanych, dlatego zawiera ono w swojej budowie receptory dla hormonów steroidowych, za pośrednictwem których wpływają one na metabolizm komórek mięśnia sercowego (miocyty). Ze względu na znaczny rozrost tkani serca, dochodzi do zmniejszenia pojemności komór serca i upośledzenia pracy zastawek. W rezultacie dochodzi do: niedomykalności zastawek serca, niewydolności mięśnia sercowego, choroby niedokrwiennej serca (dusznica bolesna), a także nadciśnienia płucnego!
- Podniesienie we krwi stężenia cholesterolu - prowadzi to do rozwoju miażdżycy, której stopień zaawansowania zależy od czasu stosowania sterydów anabolicznych. W ostateczności może dojść do rozwoju miażdżycy tętnic wieńcowych oraz tętnic płucnych. Predysponuje to do: zawałów serca oraz powstawania zatorów płucnych, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia ludzkiego!
- Zwiększenie liczby krwinek czerwonych - na skutek pobudzenia przez sterydy anaboliczne, działania erytropoetyny, substancji która nasila w szpiku kostnym syntezę erytrocytów. Obecność we krwi krążącej zbyt dużej liczby erytrocytów może prowadzić do nasilenia powstawania zakrzepów. Najprościej mówiąc, "w naczyniach robi się tłoczno", krwinki czerwone nie mają miejsca żeby swobodnie "płynąć", co skutkuje zatykaniem naczyń i powstawaniem zakrzepów. Predysponuje to do: udarów mózgu, zakrzepów w naczyniach siatkówki oka.
- Uszkodzenie wątroby - objawia się wystąpieniem żółtaczki z zastojem żółci, martwicą wątroby lub rozwinięciem nowotworów w jej obrębie oraz powstawaniem wypełnionych krwią cyst.
- Impotencję - związane to jest z zaburzeniem syntezy endogennego testosteronu w jądrach (tzw. "frakcja fizjologiczna"), przez wprowadzane do organizmu syntetyczne analogi testosteronu. Początkowo dochodzi do obniżenia libido, a następnie do upośledzenia funkcji seksualnych.
Wspólne działania niepożądane dla steroidów anabolicznych oraz glikokortykosteroidów
Musimy zdać sobie sprawę, że jeśli będziemy nadużywać steroidowych środki przeciwzapalnych np. deksametazonu, hydrokortyzonu, encortonu, encortolonu itd., to po części podzielimy los sportowców nadużywających steroidy anaboliczne.
Stosowanie glikokortykosteroidów może prowadzić do:
- występowania obrzęków na skutek zatrzymania sodu w organizmie, a co za tym idzie znacznych ilości wody. Z tym procesem związane jest również podniesienie ciśnienia tętniczego, prowadząc w rezultacie do nadciśnienia. Nasilają również niewydolność mięśnia sercowego, na skutek podwyższenia ciśnienia krwi.
- Zaniku tkanki limfatycznej oraz grasicy (tkanki produkujące limfocyty, główne elementy czynnościowe układu immunologicznego). Osłabienie czynności naszego układu odpornościowego na skutek hamowania produkcji limfocytów, co zwiększa naszą podatność na zakażenia wszelkimi drobnoustrojami. Szczególnie charakterystyczne są grzybice posteroidowe!
- Nadprodukcji kwasu solnego i pepsyny w żołądku (enzym trawienny), a zmniejszenie produkcji śluzu chroniącego powierzchnię błony śluzowej żołądka przed samostrawieniem. Skutkuje to powstawaniem wrzodów trawiennych.
- Zmniejszenie tolerancji glukozy w tkankach. Oznacza to, że tkanki nie są chętne do "wyłapywania" glukozy krążącej we krwi po posiłku. Dzieje się tak, ponieważ sterydy obniżają skuteczność działania insuliny, substancji wydzielanej przez trzustkę, która "zachęca" tkanki do poboru glukozy z krwi po posiłku. Predysponuje to do rozwoju cukrzycy posteroidowej!
- Rozwoju osteoporozy
- Negatywnego wpływu na Ośrodkowy Układ Nerwowy - sterydy zaburzają funkcjonowanie naszego mózgu. Zwiększają one pobudliwość komórek nerwowych (neuronów), powodując pobudzenie psychiczne, euforię, bezsenność, a nawet psychozy. W rezultacie długotrwałego pobudzenia mózgu może dochodzić do depresji, gdyż mózg staje się skrajnie wyczerpany. Dochodzi do zmian osobowości przy długotrwałym stosowaniu zbyt dużych dawek hormonów sterydowych.
Po przeanalizowaniu powyższego zestawienia działań, jakie wykazują sterydy na nasz organizm, łatwo zauważyć, że bezcelowe ich stosowanie może doprowadzić do zrujnowania równowagi metabolicznej oraz mineralnej naszego ustroju. Zastanówmy się, czy warto "szpikować się sterydami", aby szybko uzyskać przyrost tkanki mięśniowej. Lepszym rozwiązaniem są ćwiczenia fizyczne, gdyż pozytywnie wpływają na układ krążenia oraz pomagają wyzbyć się stresu i odprężyć.
Pamiętajmy, że wszelkie leki przeciwzapalne zawierające w swym składzie sterydy, należy stosować ściśle według zaleceń lekarza i nigdy nie stosować ich na własną rękę!
Anna Machura
=Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak