Jak radzić sobie z problemem przerostu prostaty?

Zdjęcie: Susanne Nilsson

To wstydliwe schorzenie dotyczy aż połowy populacji męskiej po 50. roku życia i ponad 70% panów po 60. roku życia. Urolodzy przestrzegają przed bagatelizowaniem problemu, który nierzadko prowadzi do nieodwracalnych zmian i konieczności drastycznego leczenia operacyjnego.

Jakie są objawy łagodnego przerostu prostaty?

Zdrowy mężczyzna oddaje mocz 3-4 razy na dobę. Konieczność częstszych wizyt w toalecie jest główną oznaką problemów z prostatą. W zależności od nasilenia choroby częstym wypróżnieniom towarzyszą objawy takie jak:

konieczność oddawania moczu także w nocy,
słaby strumień moczu,
na skutek niecałkowitego wypróżnienia pojawiają się stany zapalne pęcherza, przez co oddawanie moczu może być bolesne,
w dalszym okresie mogą wystąpić wtórne zakażenia, krwiomocz, kamica czy niewydolność nerek,
w skrajnych wypadkach dochodzi do całkowitego zatrzymania moczu i rozwoju zagrażającej życiu mocznicy (chorobie, związanej z nadmiarem mocznika we krwi).

Jakie są przyczyny łagodnego przerostu prostaty?

Uważa się, że główną przyczyną zaburzeń, związanych z oddawaniem moczu jest nadmierny rozrost gruczołu krokowego (prostaty, stercza), zwany BPH. Rozrastająca się prostata, lokalizowana pod pęcherzem, prowadzi do zwężenia przewodu moczowego, co z kolei utrudnia odpływ moczu.

Do przerostu stercza przyczynia się hormon, zwany dihydrotestosteronem (DHT), powstający w wyniku przemian mniej aktywnego testosteronu. Testosteron z kolei należy do tak zwanych hormonów steroidowych, powstających w wyniku przemian cholesterolu.

Badania przyczyn łagodnego przerostu prostaty wykazały także wpływ innych hormonów, uważanych za typowo żeńskie: prolaktyny oraz estrogenów. Normalnie hormony te występują w niewielkich ilościach także u mężczyzn.

Jak wygląda leczenie łagodnego przerostu prostaty?

Wybór metody leczenia podejmuje lekarz urolog w zależności od stopnia nasilenia objawów.

W początkowym okresie łagodnego przerostu prostaty zaleca się preparaty roślinne, bogate w sterole roślinne (fitosterol, sitosterol). Wyraźną poprawę odczuwa 60-80% leczonych w ten sposób mężczyzn. Ogromną zaletą preparatów roślinnych jest także brak widocznych działań niepożądanych.

Przy bardziej zaawansowanej postaci przerostu prostaty stosuje się leczenie farmakologiczne, mające na celu zahamowanie wytwarzania dihydrotestosteronu (finasteryd), zmniejszenie dolegliwości oraz ułatwienie oddawania moczu (doksazosyna). Pośrednie działanie na przemianę hormonów mają także niektóre antybiotyki (makrolidy polienowe).

W skrajnych przypadkach stosuje się leczenie chirurgiczne, polegające na usunięciu przerośniętej tkanki gruczołu krokowego.

Jakie surowce roślinne będą pomocne w łagodnym przeroście prostaty?

A. Zioła bogate w sterole roślinne.

Do najważniejszych substancji pochodzenia roślinnego, stosowanych w łagodnym przeroście prostaty należą fitosterole, zwane hormonami roślinnymi, oraz ?-sitosterol.

Fitosterole powodują zmniejszenie syntezy dihydrotestosteronu, prowadząc do zahamowania rozrostu prostaty i poprawy przepływu moczu. Działają też immunostymulująco i przeciwzapalnie.

?-sitosterol wykazuje aktywność przeciwobrzękową i przeciwzapalną, zwiększając elastyczność ścian gruczołu krokowego.

Przykłady surowców roślinnych, zawierających sterole:

wyciąg z owoców palmy karłowatej (sabalowej) / boczni piłkowanej (Serenoa repens / Sabal serrulata). Optymalny skład, stanowiący połączenie fitosteroli i ?-sitosterolu sprawia, że wyciągi te są najczęściej rekomendowane w leczeniu BPH. Cechują się wysoką skutecznością i dobrą tolerancją u pacjentów. Obecne w preparatach: Bioprost, Fitoprost, Maxiprost, Prostaplant, Sterko, Prostamol Uno, Permixon;
wyciąg z kory śliwy afrykańskiej (Pygeum africanum) z ?-sitosterolem obecny w preparatach Neopoldanen, Poldanen, Tadenan.

olej z pestek dyni (Cucurbita pepo), zawierający ?-sitosterol, obecny w preparatach Peposterol, Prostogal, Prostamer, Doppelherz Aktiv na Prostatę;

olej z zarodków kukurydzy (Zea mays) zawierający ?-sitosterol, obecny w preparatach Neopoldanen, Prosterol, Gal-Vit.
olej z kiełków pszenicy, będący źródłem fitosteroli, nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz witaminy E. Obecny w preparacie Olej z kiełków pszenicy GAL.

B. Zioła urologiczne

W łagodnym przeroście prostaty stosuje się także zioła, wykazujące korzystne działanie na drogi moczowe, które łagodzić będą objawy towarzyszące rozrostowi stercza. Preparaty te wykazują aktywność przeciwzapalną, moczopędną, bakteriobójczą, rozkurczową i regenerującą nabłonek. Ich stosowanie będzie wskazane w przypadku powikłań, związanych ze zmniejszeniem objętości moczu, zakażeniami wtórnymi, zapaleniem pęcherza, wzrostem szkodliwych metabolitów we krwi.

Do najczęściej stosowanych należą:

korzeń pokrzywy (preparaty Urtix, Prostaherb N, Prostalizyna, Prostabon) o działaniu moczopędnym oraz zwiększającym eliminację mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii.

liść brzozy (preparaty Uromix, Betasol) stosowanym ze względu na aktywność moczopędną (wydalanie jonów sodowych oraz chlorkowych).

Ciekawym preparatem jest sok brzozowy, zbierany z pni brzozy na wiosnę, wykazujący działanie wzmacniające, regulujące przemianę materii i zapobiegające tworzeniu się kamieni moczowych.

ziele skrzypu (preparaty Betasol, Nefrobonisol) działa moczopędnie, rozkurczowo na drogi moczowe oraz słabo ściągająco, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie. Zawarta w skrzypie krzemionka przechodzi do moczu, gdzie pełni funkcję jednego z koloidów ochronnych, przeciwdziałających wytrącaniu się niektórych składników mineralnych w drogach moczowych. Długotrwałe stosowanie może jednak wywołać niedobór witaminy B1.

korzeń wilżyny (preparat Betasol, Diuronis) o działaniu moczopędnym i ułatwiającym wydalanie z organizmu mocznika

kwiat wiązówki działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo oraz słabo moczopędnie (preparat Reumosan)

ziele tasznika (preparat Prostapol) o nieznacznym działaniu moczopędnym.

korzeń pietruszki (preparaty Nefrol, Urosept) wykazuje aktywność moczopędną, antybakteryjną i rozkurczową na drogi moczowe. Owoce stosowane są zaburzeniach trawiennych, braku łaknienia, wzdęciach i niestrawności. Długotrwałe stosowanie może także prowadzić do niedoborów witaminy B1.

liść mącznicy oraz borówki brusznicy (preparat Prostenal, Urofort) bogatymi w substancje bakteriobójcze w obrębie dróg moczowych. Ich aktywność zależy od pH moczu i jest najwyższa w środowisku zasadowym,

olejek pichtowy o właściwościach bakteriobójczych i regenerujących pomaga oczyszczać organizm z toksyn.

Czy preparaty roślinne można stosować z lekami przepisanymi przez urologa?

Surowce roślinne, stosowane w schorzeniach prostaty, są uważane za bezpieczne, przez co nie ma przeciwwskazań do ich stosowania. Taką decyzję najlepiej jednak skonsultować z lekarzem prowadzącym. Przykładowo stosowany w terapii finasteryd często łączy się z preparatami bogatymi w wyciągi z owoców palmy karłowatej.

Czy dieta ma znaczenie w profilaktyce schorzeń prostaty?

Uważa się, że stosowanie odpowiedniej diety może mieć wpływ na zmniejszenie ryzyka przerostu gruczołu krokowego.

Zalecenia dietetyczne przy przeroście prostaty obejmują:

Wprowadzenie diety o niskiej zawartości cholesterolu, który jest substratem do produkcji testosteronu.
Spożywanie produktów bogatych w sterole roślinne (pestki dyni) oraz niektóre flawonowidy (obecne w pomidorach i soi), które chronią przed nowotworem prostaty i pomagają dłużej cieszyć się zdrowiem. Wyciągi z pomidora obecne są w niektórych preparatach, zalecanych w profilaktyce schorzeń prostaty (Lycopom, Humavit Prosta Var, Prostatan).
W prawidłowym funkcjonowaniu prostaty ważną rolę odgrywa cynk, obecny w mięsie i produktach zbożowych, kaszy, soi, grochu czy orzechach. Cynk wchodzi też w skład preparatów Salfazin, Naturkaps Dynia + Cynk, Prostatan.
Do diety wprowadzić można dostępny w aptekach olej lniany, który zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu prostaty.
Zaleca się wyeliminowanie kwaśnych potraw oraz ostrych przypraw (chilli, pieprz cayenne), zastępując je bazylią, tymiankiem czy pietruszką.

Czy aktywność seksualna ma znaczenie w profilaktyce schorzeń prostaty?

Chociaż u osób z przerostem gruczołu krokowego częściej występują zaburzenia erekcji, uważa się, że aktywność seksualna nie ma związku z rozwojem przerostu prostaty (osoby żyjące w celibacie nie są bardziej narażone niż mężczyźni aktywni seksualnie).

Wpływ może mieć natomiast częstość wytrysków (ejakulacji), dlatego podczas kontaktów fizycznych niewskazane jest długotrwałe opóźnienie wytrysku.

Kiedy należy udać się do lekarza?

Wizyta u urologa jest konieczna zaraz po zaobserwowaniu pierwszych objawów. Lekarz powinien wykluczyć schorzenia, dla których charakterystyczne są podobne objawy (np. zapalenie prostaty, pęcherza) oraz przeprowadzić badania w kierunku nowotworu prostaty.

W aptece można też dostać prosty test diagnostyczny (DiagoPSA), pozwalający wykryć schorzenia prostaty. Jego działanie polega na pomiarze stężenia we krwi antygenu swoistego dla prostaty (PSA), produkowanego przez komórki stercza. W schorzeniach prostaty jego stężenie we krwi jest wyższe niż normalnie. Niektóre działania wpływają na wyniki testu (np. intensywna jazda na rowerze, wytrysk nasienia), wtedy też zaleca się wykonanie badania z opóźnieniem.

mgr farm. Paulina Oszajca