Nie pozwól, by biegunka popsuła Twoje wymarzone wakacje

Zdjęcie: Manel

Biegunki są jedną z najczęstszych wakacyjnych dolegliwości, które mogą nas "dopaść" nie tylko podczas egzotycznych wakacji, ale i na krajowych wyjazdach. Dlatego też należy pamiętać, aby w podręcznej apteczce znalazły się preparaty, pomagające zwalczać biegunkę i zapobiegające odwodnieniu. Szybkie złagodzenie uciążliwych objawów jest szczególnie ważne u dzieci, kobiet w ciąży i osób starszych.

Sprawcy uporczywych biegunek

O biegunce mówimy, kiedy mamy do czynienia ze zwiększoną częstością wypróżnień (więcej niż 3 razy dziennie).

Przyczyną biegunki może być zakażenie wirusowe, bakteryjne, pasożytnicze, alergia pokarmowa, stresujące sytuacje (zmiana klimatu, publiczne wystąpienie), a także przyjmowanie niektórych leków (antybiotyków, leków na nadciśnienie, czy zobojętniających z magnezem).

Czasami występuje w wyniku spożycia zbyt dużej ilości soków owocowych, owoców lub świeżych czy kiszonych warzyw. Ostre stany, z którymi głównie mamy do czynienia na wakacjach, mające najczęściej podłoże zakaźne, trwają zwykle kilka dni.

Biegunka, utrzymująca się dłużej niż 10 - 14 dni nosi miano przewlekłej i może być objawem poważniejszych chorób (np. zespół jelita drażliwego, celiakia).

Czy biegunka może być niebezpieczna?

Biegunka, trwająca nie dłużej niż trzy dni i bez dodatkowych objawów (gorączka, wymioty, krew w stolcu czy twardy, napięty brzuch) z reguły nie jest groźna. Leczymy ją przez podawanie łagodnych środków przeciwbiegunkowych i nawadnianie organizmu. Bardziej niebezpieczna może się okazać u małych dzieci, kobiet ciężarnych lub osób starszych, u których szybciej dochodzi do odwodnienia.

Objawami odwodnienia są zwiększone pragnienie, mocz oddawany rzadko i skondensowany, sucha skóra i ogólne osłabienie.

Niebezpieczne biegunki u dzieci

U maluchów stany te są szczególnie groźne (szczególnie jeżeli biegunce towarzyszą wymioty), gdyż szybko postępujące odwodnienie może prowadzić do utraty przytomności, a w krytycznych sytuacjach nawet do zgonu.

Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z ciężkim odwodnieniem u dzieci mamy do czynienia, gdy skóra i język są suche, gałki oczne są zapadnięte, a oczy podkrążone, dziecko nie ma łez, fałdki skóry rozprostowują się wolno, a dziecko jest słabe lub nieprzytomne. W tym wypadku trzeba natychmiast zabrać malucha do szpitala, gdyż nawadnianie doustne może okazać się niewystarczające. U niemowląt najczęstszym powodem biegunek są rotawirusy. By zapobiegać zakażeniu wykonuje się szczepienia ochronne między 6 i 26 tygodniem życia (doustna szczepionka RotaTeq). Pamiętajmy także, że noworodki i małe niemowlęta karmione mlekiem matki oddają luźne stolce wiele razy w ciągu dnia, szczególnie zaraz po karmieniu. Naturalnie w tym wypadku nie jest to biegunka.

Jak leczymy biegunkę?

W trakcie oddawania luźnego stolca tracimy sporo wody i elektrolitów, dlatego leczenie skupia się na zapobieganiu utracie płynów poprzez działanie na podrażnioną ścianę jelita, przez którą woda "ucieka" z organizmu oraz odpowiednim nawadnianiu. Uzyskamy to przez podawanie środków przeciwbiegunkowych i roztworów elektrolitowych.

1. Jak działają skuteczne leki przeciwbiegunkowe?

A.Środki absorbujące, takie jak węgiel leczniczy (Carbo medicinalis),

który powinien znaleźć się w każdej wakacyjnej apteczce. Dzięki działaniu pochłaniającemu i osłaniającemu oraz wiążącemu niektóre toksyny stosowany jest w leczeniu biegunek i zatruć pokarmowych. Jest bezpieczny, chociaż nie powinien być stosowany u niemowląt. Minusem jest duża ilość tabletek (powyżej 2 g), którą musimy zjeść, aby preparat zadziałał przeciwbiegunkowo.

B.Leki bakteriobójcze, takie jak Endiex,

będą pomocne w biegunkach, spowodowanych chorobotwórczymi bakteriami, które mogły się dostać do organizmu poprzez przyjmowanie skażonego jedzenia lub wody (w 80% przypadków za biegunkę podróżnych odpowiada bakteria E.coli produkująca toksyny). Preparaty te są stosunkowo bezpieczne, gdyż praktycznie nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Mogą być stosowane u dzieci powyżej 6 lat. Możemy zabrać je ze sobą na wakacje, gdyż od pewnego czasu są dostępne bez recepty. Podajemy je 3 - 4 razy dziennie.

C. Leki hamujące perystaltykę, takie jak Stoperan, Laremid

będą pomocne w leczeniu biegunek, wywołanych stresem czy zmianą klimatu, działając przez zmniejszenie wydalania wody, elektrolitów i natychmiastowej potrzeby wypróżnienia. Należy jednak stosować je ostrożnie w przypadku biegunek bakteryjnych - toksyny produkowane przez niektóre bakterie mogą dodatkowo pogorszyć nasz stan, jeśli zatrzymamy je w organizmie, spowalniając ruchy perystaltyczne jelit.

D.Leki roślinne, takie jak garbniki, działające ściągająco.

Stosuje się je w biegunkach wirusowych i bakteryjnych, spowodowanych zatruciami pokarmowymi. Surowce garbnikowe oprócz hamowania biegunki będą unieczynniać niektóre toksyny (kora dębu) lub też działać przeciwbakteryjnie i przeciwzapalne (kłącze pięciornika, rdestu, liście jeżyny). U małych dzieci i niemowląt polecane są suszone owoce borówki czernicy (świeże owoce wywołują efekt odwrotny!) oraz odwary z liści maliny działające przeciwzapalnie i ściągająco. Uzupełnieniem leczenia będą surowce bogate w śluzy (nasiona lnu i babki, korzenie prawoślazu, kwiaty ślazu, dziewanny), zatrzymujące wodę w organizmie, zioła o działaniu przeciwzapalnym i rozkurczowym (np. kwiaty rumianku, liście mięty). Przykładem mieszanki, która stanowi połączenie tych surowców jest Tannosan.

E.Probiotyki, czyli żywe kultury bakteryjne

(np. Lactobacillus, Bifidobacterium) lub drożdżowe (Saccharomyces boulardii), wykazujące korzystne działanie na nasz organizm. Łagodzą przebieg i skracają czas trwania biegunki, są bezpieczne i mogą być stosowane nawet u niemowląt oraz kobiet w ciąży.

Najlepiej podawać je w połączeniu z prebiotykiem (substancją, która wspomaga namnażanie dobroczynnych bakterii) w postaci tzw. synbiotyku (preparaty LacidoBaby, Multilac). Probiotyki są szczególnie skuteczne w leczeniu biegunek u dzieci. W ostrych biegunkach bakteryjnych i wirusowych zalecane są preparaty, zawierające kultury drożdżowe (Enterol 250) powstrzymujące utratę wody i elektrolitów, zwalczające zakażenia bakteryjne i stymulujące powstawanie przeciwciał, związanych z naszą odpornością. W leczeniu biegunki podróżnych zaleca się probiotyki zawierające szczepy Lactobacillus (Lacidofil, Lakcid, Dicoflor). Do wakacyjnej apteczki spakujmy preparaty, które nie wymagają trzymania w lodówce (np. LacidoBaby, Pro Bacti 4).

2. Biegunka - bardzo ważna rola nawadniania

Preparaty nawadniające typu Orsalit, Litorsal, które podaje się oprócz wody mineralnej (najlepiej niegazowanej, pitej często i małymi porcjami). Są dostępne w wygodnej postaci saszetek lub tabletek, które wystarczy rozpuścić w wodzie. Dla maluchów powyżej 3 roku życia nada się Floridral, który stanowi połączenie probiotyku i płynu nawadniającego (zawiera m.in. cytrynian sodu, chlorek potasu, Lactobacillus rhamnosus GG)

O czym jeszcze należy pamiętać przy leczeniu biegunki?

Pamiętajmy, że podstawą efektywnego leczenia jest zastosowanie odpowiedniej diety. U osób dorosłych w pierwszych dwóch dniach kuracji korzystna jest umiarkowana głodówka. Należy wykluczyć soki, surowe warzywa i owoce, pikantne i ciężkostrawne potrawy. Powinniśmy też unikać kofeiny, produktów mlecznych oraz słodzonych.

U małych dzieci nie stosujemy głodówki, która dodatkowo osłabia organizm. Po 3-4 godzinach od wystąpienia objawów dziecko może zacząć przyjmować lekkostrawne pokarmy. Możemy przygotować danie z rozgotowanej marchewki oraz jabłek (obecne w nich pektyny także działają przeciwbiegunkowo). Odpowiednie będą też mało słodkie kisiele z czarnych jagód, żurawin, jeżyn, czarnych porzeczek oraz herbatki z liści poziomki czy jeżyny oraz owoców kminku (działające dodatkowo zapierająco, przeciwzapalnie i wiatropędnie).

Co zrobić, gdy zapomnimy zabrać leków przeciwbiegunkowych na wyjazd?

Możemy wspomagać się produktami spożywczymi, które mają podobne do ziół działanie. Przykładowo mocna czarna herbata także zawiera garbniki i działa ściągająco. Pomocne będą przetwory, bogate w pektyny, takie jak rozgotowane ziemniaki, ryż, marchewka. Możemy też wspomóc się gorzką czekoladą (właściwości zapierające kakao są powszechnie znane). Jeżeli nie mamy przy sobie nawadniających roztworów elektrolitowych, oprócz wody mineralnej, wypijmy szklankę soku pomidorowego (bogaty w potas) lub słony rosół z kostki.

Jak ustrzec się przed biegunkami na wyjazdach?

Jest to właściwe kluczowe pytanie, gdyż czasami potrzeba naprawdę bardzo niewiele. Przede wszystkim pamiętajmy o każdorazowym myciu rąk przed jedzeniem. Jeżeli jest to niemożliwe, bo jesteśmy w podróży lub na pikniku, skorzystajmy z preparatów do dezynfekcji rąk z apteki (żel do mycia rąk bez wody z serii ATW Hygenic, Clean Hands).

Podczas wakacji unikajmy produktów, takich jak:

majonezy, kremy, lody, ciasta, gdyż mogą stanowić źródło zakażenia groźnymi bakteriami (Salmonella).
mięsa typu kaszanka, pasztetowa, galaretka mięsna, tatar, konserwy mięsne,
produktów łatwo psujących się, szczególnie jeśli nie były przechowywane w lodówce.

Jeżeli wybieramy się do krajów egzotycznych o niskim standardzie sanitarnym:

nie pijmy wody innej niż butelkowana (najlepiej gazowana),
unikajmy próbowania miejscowych specjałów od ulicznych sprzedawców oraz zakupu owoców, których nie możemy obrać ze skórki,
nie jedzmy potraw nie poddanych wcześniejszej obróbce termicznej (np. sałatek owocowych)
do mycia zębów używajmy przegotowanej wody.

mgr farm. Paulina Oszajca