Zdjęcie: Giuseppe Milo
Osteoporoza to choroba wynikająca ze stopniowej utraty masy kostnej, prowadząca do częstszych złamań kości i utrudnionego funkcjonowania organizmu. Rozwój osteoporozy powoduje, że budowa przestrzenna kości traci swoją prawidłowość, przez co kości są osłabione.W układzie kostnym stale zachodzą procesy tworzenia i niszczenia komórek, z zachowaniem odpowiedniej dla wieku równowagi. Osteoporoza jest konsekwencją zaburzonej równowagi między tworzeniem nowych komórek tkanki kostnej a ich resorpcją (niszczeniem), na niekorzyść kościotworzenia.
Wśród przyczyn osteoporozy można wyróżnić: uwarunkowania genetyczne, szczupłą budowę ciała, niskowapniową dietę, długotrwałe unieruchomienie, stosowanie niektórych leków (na przykład glikokortykosteroidów, hormonów tarczycy), niektóre choroby (cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, choroby nerek), palenie papierosów i picie alkoholu.
Jak jest rola wapnia w ochronie przed rozwojem osteoporozy?
Wapń jest pierwiastkiem niezbędnym między innymi do prawidłowej mineralizacji kości. Jeśli nie jest dostarczany wraz z pożywieniem, to organizm zaczyna pobierać go z kości, prowadząc do ich odwapnienia, a co za tym idzie do osłabienia. Organizm może pobierać wapń z kości, ponieważ jest to pierwiastek niezbędny do prawidłowej kurczliwości mięśni.
Czy istnieje szansa wczesnego rozpoznania osteoporozy?
Początkowo choroba ta przebiega bezobjawowo. Stan ten może trwać nawet przez kilka miesięcy lub nawet kilka lat. Pierwszymi objawami mogą być złamania kości, ale niestety manifestują już wówczas zaawansowany stan choroby. Odczuwa się również bóle kości długich oraz obserwuje się zmniejszenie wzrostu. Obniżenie wzrostu jest konsekwencją złamań kręgów kręgosłupa. Często towarzyszy temu powstawanie tak zwanego garbu starczego czyli nadmiernej kifozy piersiowej.
Czy dzieci mogą zachorować na osteoporozę, a może osteoporoza jest chorobą dotyczącą tylko starszych osób?
Osteoporoza nie jest chorobą wyłącznie osób starszych, ale z pewnością jest częściej spotykana w zaawansowanym wieku. W przypadku osób starszych wchłanianie wapnia z jelit jest osłabione i dlatego nie dochodzi do prawidłowego zaopatrywania kości w ten pierwiastek. Wapń jest niezbędnym mikroelementem, wspomagającym prawidłową twardość kości. Dzieci mogą chorować na osteoporozę, która jest następstwem innych stanów chorobowych (zaburzenia hormonalne, padaczka, wrodzona łamliwość kości, samoistna osteoporoza młodzieńcza). Często również jako wynik długiego unieruchomienia, lub stosowania leków z grupy sterydów.
Osteoporoza to choroba częściej dotyczącą kobiet. Dlaczego?
Faktycznie osteoporoza częściej występuje u kobiet, zwłaszcza w wieku pomenopauzalnym. Dzieję się tak, ponieważ praca jajników w tym okresie ulega upośledzeniu. Zmniejszona ilość produkowanych przez jajniki hormonów prowadzi do zwiększonej resorpcji kości i zwiększonej utraty wapnia.
Czy kobiety ciężarne są bardziej narażone na utratę wapnia?
Tak, ponieważ w trakcie ciąży to właśnie organizm matki jest źródłem wapnia do budowy szkieletu dziecka. Dlatego kobieta ciężarna ma większe zapotrzebowanie na ten pierwiastek.
Czy kobieta ciężarna może przyjmować dodatkowo preparaty chroniące przed osteoporozą, jeśli przyjmuje już witaminy i mikroelementy zalecone przez lekarza?
Nie jest to konieczne, a wręcz nie jest zalecane, gdyż może dojść do nadmiernego gromadzenia mikroelementów i witamin, co może nieść ze sobą poważne konsekwencje. Skutkami przedawkowania witamin i mikroelementów mogą być deformacje płodu i choroby kośćca u noworodków. Może również dochodzić do odwapnienia kości matki i upośledzenia funkcjonowania wielu narządów.
Czy mężczyźni też mogą zachorować na osteoporozę?
Tak. Mężczyźni również mogą zachorować na osteoporozę, ale jest to rzadziej spotykane niż u kobiet. Wynika to z faktu, że andropauza u mężczyzn przebiega w wieku późniejszym niż menopauza u kobiet.
Jakie są możliwości leczenia osteoporozy? Czy stosowanie leków bez recepty można uznać za formę leczenia, czy jest to raczej wspomaganie prawidłowego leczenia?
W leczeniu osteoporozy rozróżnia się dwa kierunki - wzmaganie tworzenia nowych komórek tkanki kostnej lub zmniejszanie ich utraty. Często stosuje się terapię skojarzoną, polegającą na stosowaniu leków z obydwu grup, które wzajemnie uzupełniają swoje działanie.
Wśród leków pobudzających odbudowę kości można wyróżnić właśnie preparaty wapnia, witaminę D, parathormon zrekombinowany (czyli Teryparatyd). Pośród lekarstw niwelujących komórki niszczące tkankę kostną wyróżnia się estrogeny, kalcytoninę i bisfosfoniany. Preparaty dostępne bez recepty zawierające w swoim składzie glukozaminę, kolagen, witaminę D i wapń, mogą być traktowane jako forma profilaktyki i wspomagania właściwego leczenia. Należy jednak pamiętać, że terapia osteoporozy trwa dożywotnio i musi być konsekwentnie prowadzona.
Czy istnieje jakaś możliwość profilaktyki osteoporozy? Czy istnieją konkretne sposoby na uchronienie się przed osteoporozą?
Tak, u osób które są narażone na rozwój osteoporozy (choroba występowała w rodzinie), należy prowadzić działania profilaktyczne. Można się uchronić przed osteoporozą niwelując pewne nawyki żywieniowe i styl życia. Należy zaprzestać picia alkoholu i palenia papierosów, natomiast zwiększyć spożycie witaminy D i wapnia. Ze względu na niekorzystny wpływ unieruchomienia, zaleca się wprowadzenie ruchu w codzienny plan dnia. Codzienne powinno się przez kilkanaście minut przebywać na słońcu, które zwiększa produkcję witaminy D. Dodatkowe stosowanie preparatów zawierających glukozaminę (substancję regenerującą stawy) oraz wapń w połączeniu z witaminą D, wzmocni profilaktyczne zabiegi.
Czy ćwiczenia fizyczne mają sens i prowadzą do faktycznej poprawy stanu osteoporozy?
Rola ćwiczeń fizycznych jest wciąż niedoceniana. Ćwiczenia fizyczne jak najbardziej mają sens w zapobieganiu i ograniczaniu rozwoju osteoporozy. Systematycznie uprawiany sport wzmacnia mięśnie i kości, zapewniając prawidłową postawę ciała na dłuższy czas.
Jak powinna wyglądać dieta osób z osteoporozą oraz tych, którzy chcą się uchronić przed chorobą?
Żywienie w osteoporozie jest ważnym aspektem profilaktyki. Przede wszystkim należy zwiększyć ilościowo zawartość pokarmów bogatych w wapń oraz witaminę D, czyli różnego rodzaju sery, mleko, mięsa. Spośród serów, najbardziej bogate w wapń są sery podpuszczkowe czyli żółte, ale ze względu na dużą zawartość tłuszczu i cholesterolu, nie mogą być nadmiernie spożywane, bo spowodują przyrost masy ciała. Nie poleca się również dużego spożycia serów topionych, śmietanek i śmietan, które podobnie jak sery żółte zawierają duże ilości kwasów tłuszczowych, natomiast zupełnie odwrotnie - posiadają mało wapnia. Zamiast mleka można spożywać fermentowane napoje mleczne, takie jak jogurty oraz kefiry, które nie wywołają reakcji nadwrażliwości u osób nietolerujących laktozy, jak i u osób z zaburzeniami w funkcjonowaniu jelita grubego. Duże ilości wapnia znajdują się w sardynkach (jedzonych wraz z szkieletem), warzywach zielonych (szpinaku, brokułach, pietruszce) i strączkowych (soja i fasola). Dieta bogata w ryby zapewnia dużą podaż witaminy D. Należy pamiętać, że niektóre potrawy ograniczają wchłanianie wapnia, przykładowo rabarbar, kawa, herbata, napoje gazowane czy kwaśne wino, ze zwględu na wysoką zawartość szczawianów. Ponadto poza efektem zmniejszonego wchłaniania wapnia, nadmiar szczawianów będzie sprzyjał tworzeniu kamieni w nerkach.
Jaki powinien być skład dobrego preparatu ograniczającego rozwój osteoporozy?
Dobry preparat ograniczający rozwój osteoporozy powinien zawierać przede wszystkim witaminę D oraz wapń, czyli tak jak jest w przypadku większości preparatów przeznaczonych do stosowania w osteoporozie. Ciekawym preparatem jest FEMCALVIT, który dodatkowo zawiera witaminę K oraz wyciąg z skrzypu polnego. Ten preparat jest głownie skierowany pod kątem kobiet w okresie okołomenopauzalnym, stosujących hormonalną terapię zastępczą, oraz osób starszych nieuprawiających sportu lub sportowców utrzymujących dietę niskokaloryczną.
Jaki sens ma stosowanie tranu w terapii osteoporozy?
Tran jest naturalnym tłuszczem z wątroby dorsza lub innych gatunków ryb. W terapii osteoporozy wykorzystuje się jego wysoką zawartość witaminy D, potrzebnej w utrzymaniu kości w prawidłowym stanie.
Jakie badania należy wykonać, aby sprawdzić czy zaczyna się chorować na osteoporozę?
Podstawowym badanie służącym do rozpoznania osteoporozy jest badanie densytometryczne, określające gęstość kości. Najczęściej badaniu poddaje się szyjkę kości udowej, odcinek krzyżowo - lędźwiowy kręgosłupa oraz odcinek kości promieniowej.Wykonanie zdjęcia RTG nie daje możliwości wczesnego zaobserwowania zmian.
Jakie są możliwości wyleczenia?
Osteoporoza jest chorobą, której rozwój można zahamować ale nie wyleczyć całkowicie. Leki trzeba przyjmować już dożywotnio.
Jakie są sposoby chirurgicznego wzmocnienia kości i stawów?
Jeśli doszło do złamań w obrębie szyjki kości udowej, można rozważać wstawienie endoprotezy. Protezoplastyka zapewnia praktycznie zupełnie zniwelowanie bólu i ułatwienie funkcjonowania, oraz odzyskanie prawidłowej ruchliwości stawu biodrowego.
Czy osteoporoza występuje częściej u osób z nadwagą?
Nie. Osteoporoza częściej występuje o osób szczupłych, więc w przypadku osób z nadwagą ryzyko osteoporozy jest zmniejszone.
Czy picie kawy sprzyja występowaniu osteoporozy?
Z jednej strony uważa się, że kawa nie przyspiesza rozwoju choroby. Być może w niewielkich ilościach faktycznie nie wpływa na osteoporozę. Zawiera jednak szczawiany, przez co może zmniejszać wchłanianie wapnia, więc nie można jednoznacznie określić czy faktycznie nie pogorszy stanu chorobowego. Na pewno zmniejsza ilości magnezu wpływając na zwiększenie dolegliwości w postaci skurczów mięśni.
Czy stosowanie środków antykoncepcyjnych i HTZ chroni przed rozwojem osteoporozy?
Tak, jeśli środki antykoncepcyjne zawierają w swoim składzie estrogeny. Hormony te utrzymują prawidłową gęstość tkanki kostnej. Dlatego niedobór estrogenów powoduje nasiloną resorpcję kości. W przypadku stosowania hormonalnej terapii zastępczej również wykorzystuje się korzystny wpływ estrogenów na budowę kości.
Czy anoreksja może zwiększać ryzyko wystąpienia osteoporozy?
Tak. U osób z jadłowstrętem psychicznym dochodzi do zaburzenia w wydzielaniu gonadotropin (hormonów regulujących cykl owulacyjny). Taka sytuacja prowadzi do znacznego pomniejszenia stężenia estrogenów. Dochodzi wówczas do procesów osłabiania kości i blokowania tworzenia nowych komórek tkanki kostnej.
Czym jest wertebroplastyka? Czy może pomóc osobom z osteoporozą?
Jest to metoda leczenia złamań kręgosłupa, powstałych między innymi w trakcie osteoporozy. Zabieg jest wykonywany przez lekarzy specjalistów, pacjent jest wprowadzany w stan znieczulenia miejscowego. Następnie do trzonu kręgosłupa wprowadza się cement kostny, przy użyciu odpowiedniej igły. Po wykonanym zabiegu, zmniejszają się dolegliwości bólowe i powraca sprawność i elastyczność kręgosłupa.
Kinga Dziwisz
konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
Spodobał Ci się artykuł?
Chcesz wiedzieć więcej?
Chcesz wiedzieć więcej?
Polecamy zaglądnąć do darmowego Poradnika Domzdrowia.pl
"Skuteczne wskazówki jak radzić sobie z objawami klimakterium"
"Skuteczne wskazówki jak radzić sobie z objawami klimakterium"
