Nadciśnienie tętnicze to choroba układu krążenia, polegająca na występowaniu okresowego bądź stałego podwyższonego ciśnienia.
Zgodnie z powstałą klasyfikacją ciśnienia tętniczego można spróbować określić, do której grupy należymy:
Celem leczenia nadciśnienia tętniczego, nie jest tylko obniżenie ciśnienia krwi, lecz uniemożliwienie rozwoju chorób z nim związanych. Nadciśnienie bowiem może prowadzić do zwiększonej umieralności z powodu udaru mózgu, epizodów wieńcowych i niewydolności serca.
Istnieje szereg substancji hamujących rozwój nadciśnienia tętniczego, mogą to być zarówno preparaty zapisywane przez lekarzy na receptę, ale również takie, które są dostępne w aptece bez recepty (preparatu ziołowe).
Pośród preparatów wydawanych wyłącznie na receptę, można wyróżnić kilka grup:
Leki moczopędne (diuretyki)
Pośród nich znajdą się leki tiazydowe, tiazydopodobne, pętlowe oraz oszczędzające potas. Głównym mechanizmem działania diuretyków jest zdolność pobudzania układu renina - angiotensyna - aldosteron oraz układu współczulnego. Efektowi obniżenia ciśnienia towarzyszy wzmożone oddawanie moczu. Zaletą leków moczopędnych jest możliwość stosowania u starszych osób, a także u pacjentów z niewydolnością serca oraz nerek, jak również u osób otyłych. Znaczącą wadą są zmiany w stężeniu mikroelementów, zaburzenia przemiany lipidów i węglowodanów, a także spadek potencji.Leki blokujące receptory adrenergiczne
Jest to grupa leków o bardzo szerokim zastosowaniu. Podziału blokerów, stosowanych w leczeniu nadciśnienia dokonuje się zazwyczaj na 3 podstawowe podgrupy: działające nie selektywnie i posiadające wewnętrzną aktywność sympatykomimetyczną (pobudzającą aktywność układu sympatycznego - tzw. leki z ISA), działające nie selektywnie - bez ISA oraz wykazujące działanie błonowe. Mechanizm działania tych leków jest złożony, ale w uproszczeniu można stwierdzić, że zmniejszają one objętość osocza, powodując tym samym spadek ciśnienia. Jak każda grupa leków, posiadają swoje zalety oraz wady. Znaczącą zaletą jest działanie kardioprotekcyjne, czyli ochronne na serce. Spośród istotnych do wymienienia działań niekorzystnych związanych ze stosowania blokerów, należy wymienić skurcz oskrzeli, zmęczenia, zmiany metaboliczne, spadek kurczliwości serca.Pośród przeciwwskazań do stosowania leków adrenolitycznych najważniejszym jest astma (leki te nasilając skurcz oskrzeli mogą pogłębiać problemy z oddychaniem).
Nie wolno zapominać, że leczenia blokerami nie można nagle zaprzestać! Koniec terapii powinien następować stopniowo, aby nie doprowadzić do nagłego wzrostu ciśnienia, tachykardii i możliwej ostrej niewydolności serca!
Antagoniści wapnia
To kolejna grupa leków bardzo często stosowanych. Wśród antagonistów wapnia można wyróżnić trzy podstawowe podgrupy: pochodne dihydropirydyny, pochodne fenyloalkilaminy oraz pochodne benzodiazepiny. Mechanizm działania tych leków polega na zablokowaniu kanałów wapniowych. W konsekwencji dochodzi do rozszerzenia tętniczek, spadku oporu obwodowego i zmniejszenia ciśnienia. Szczególną zaletą tych substancji leczniczych jest możliwość stosowania u astmatyków, diabetyków, osób z miażdżycą, otyłością i zaburzeniami w przemianie lipidowej. Pozytywną cechą antagonistów wapnia jest neutralność metaboliczna, działanie antyarytmiczne i nefroprotekcyjne (ochronne na nerki). Należy jednak pamiętać, że mogą sprzyjać powstawaniu obrzęków i zaparć, a także przyspieszać czynność serca. Przykładowe preparaty z tej grupy leków to: Isoptin, Amlopin czy Oxycardil.Inhibitory konwertazy angiotensyny (IKA/ACE)
To kolejna grupa leków wykorzystywanych w terapii nadciśnienia, która posiada różnokierunkowy, złożony mechanizm działania. Przede wszystkim polega on na blokowaniu przemian angiotensyny I w angiotensynę II, wykazującą zdolność kurczenia naczyń krwionośnych i tym samym podnoszenia ciśnienia tętniczego krwi. Równocześnie nie dochodzi do przekształcenia bradykininy w produkty jej degradacji, dlatego też obserwuje się jeden z najczęściej wymienianych efektów niepożądanych, towarzyszących stosowaniu IKA - kaszel bradykininowy (suchy, uporczywy kaszel). W zależności od miejsca działania, leki te dzieli się na dwie podgrupy: osoczowe lub tkankowe IKA. Tkankowe inhibitory konwertazy angiotensyny są określane mianem proleków, czyli substancji, które swoją aktywność terapeutyczną osiągają dopiero w trakcie przemian zachodzących w organizmie. Przyjmowanie proleków ogranicza część działań niepożądanych, towarzyszących stosowaniu gotowych substancji leczniczych. Pośród zalet IKA, należy wymienić korzystny efekt hemodynamiczny (prawidłowe różnice ciśnień krwi wewnątrz serca) i neurohormonalny, a także pozytywny wpływ na gospodarkę węglowodanową i lipidową. Przykładowymi preparatami z tej grupy leków są Cilan czy Accupro.Antagoniści receptorów dla angiotensyny II (sartany)
Zablokowanie możliwości połączenia angiotensyny II z receptorem, sprawia, że nie zostaje zainicjowane działanie tej substancji. Angiotensyna II między innymi zwiększa ilość wapnia w komórkach mięśniowych, a zatem powoduje skurcz naczyń i wzrost ciśnienia. Wśród możliwych działań niepożądanych znajdą się bóle i zawroty głowy, oraz uczucie osłabienia. Do tej grypy zaliczany jest np. preparat o nazwie Lorista.Leki blokujące receptory adrenergiczne
Dokonując podziału blokerów, można wyróżnić leki działające selektywnie lub nieselektywnie. Leki te wykazują zdolność obniżania ciśnienia, poprzez zmniejszenie skurczu mięśni gładkich naczyń krwionośnych. Dodatkowo mogą wspomagać leczenie łagodnego przerostu prostaty, ułatwiając odpływ moczu. Leki te wpływają również pozytywnie na zaburzenia metaboliczne. Jako charakterystyczne działania niepożądane wymienia się ortostatyczny spadek ciśnienia (nagły spadek ciśnienia, w chwili zmiany pozycji z leżącej na stojącą), uczucie zmęczenia, senność, bóle głowy lub obrzmienie błony śluzowej nosa. Typowym preparatem należącym do tej grupy leków jest Cardura XL.Leki hamujące układ współczulny
Ich działanie hipotensyjne jest związane z obniżaniem oporu obwodowego i pojemności minutowej serca. Niektóre mogą także hamować aktywność reninową osocza.Pochodne imidazolu (agoniści receptorów imidazolowych)
Zmniejszają częstość akcji serca, opór obwodowy i aktywność reninową osocza. Leki te charakteryzują się zdolnością do poprawy tolerancji na glukozę (usprawnienie reakcji redukującej nadmierne stężenie cukru we krwi). Ponadto zmniejszają mikroalbuminurię (wydalanie białka z moczem). Przykładowym lekiem z tej grupy jest preparat o nazwie Tenaxum.Leki rozszerzające tętniczki
Leki te dzięki zdolności zmniejszania napięcia mięśniówki naczyń krwionośnych, prowadzą do ich rozszerzenia i obniżenia oporu obwodowego. Ponadto zwiększają aktywność układu współczulnego i układu renina - angiotensyna - aldosteron. Wynikiem złożonego mechanizmu działania są takie efekty niepożądane, jak przyspieszona praca serca, obrzęki czy omdlenia.Inhibitory reniny
To kolejna grupa leków hamujących układ renina-angiotensyna-aldosteron (blokery, IKA, antagoniści aldosteronu i sartany). Zmniejszona aktywność reninowa osocza jest równoznaczna z hamowaniem przekształcania angiotensynogenu w angiotensynę I. Pośród działań niepożądanych można wyróżnić obrzęki naczyń, zaburzenia żołądkowo - jelitowe oraz wzrost stężenia potasu w organizmie.Antagoniści obojętnej endopeptydazy oraz leki dodatkowo hamujące konwertazę angiotensyny
To tak zwane nowe leki hipotensyjne. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu enzymu - endopeptydazy, dzięki czemu dochodzi do rozszerzenia średnicy naczyń krwionośnych, wzmożonej diurezy i spadku ciśnienia. Blokowanie działania konwertazy angiotensyny (zostało już omówione wyżej), w tej grupie leków stanowi polepszenie działania hipotensyjnego.Leki otwierające kanały potasowe
Wywołują hiperpolaryzację błony komórkowej i zamknięcie kanałów wapniowych. Dzięki temu dochodzi do rozkurczu mięśni gładkich naczyń krwionośnych, spadku oporu obwodowego i równocześnie spadku ciśnienia. Dodatkowym efektem stosowania preparatów otwierających kanały potasowe (np. preparatu Loxon 5%) jest fakt, iż zmniejszają one wypadanie włosów.Inhibitory endoteliny - 1
Endotelina - 1 jest hormonem, wykazującym zdolność kurczenia naczyń, oraz wpływającym na częstotliwość pracy serca. Leki te zatem, nie dopuszczają do połączenia się endoteliny z odpowiednim receptorem, i tym samym nie dochodzi do wzrostu ciśnienia i przyspieszenia akcji serca. Jako efekty niepożądane mogą wystąpić zaburzenia czynności wątroby, obrzęki i nadmierny spadek ciśnienia.Kinga Dziwisz
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
