Napięciowy ból głowy

Zdjęcie: Andy

Prawie każdego z nas od czasu do czasu boli głowa. Najczęściej jest to tak zwany napięciowy ból głowy i choć nie jest niebezpieczny, to niekiedy potrafi sprawić, że nie jesteśmy zdolni do normalnego funkcjonowania. Warto zatem przyjrzeć mu się uważniej, a przede wszystkim poznać sposoby jego leczenia.

Napięciowy ból głowy jest zdecydowanie najczęstszym rodzajem samoistnego (bez uszkodzenia struktur układu nerwowego), bólu głowy. W jednym z badań częstość jego występowania w którymś momencie życia wyniosła 78% przebadanej populacji, z czego większość miała rzadki epizodyczny (średnio rzadziej niż 1 dzień w miesiącu) i nie musiała z tego powodu przyjmować żadnych leków. Jednak 24 do 37% cierpi na ból głowy kilka razy w miesiącu, 10% –1 raz w tygodniu, a 2 – 3% populacji ma przewlekły ból głowy, który trwa przez większość ich życia.

Napięciowy ból głowy występuje nieco częściej u kobiet niż u mężczyzn (5:4). Najczęściej rozpoczyna się w 25 – 30 roku życia. Szczyt zachorować przypada na 4. dekadę życia (30 – 39 lat), a częstość z wiekiem stopniowo maleje.

Czynniki ryzyka napięciowego bólu głowy

Przyczyna bólu głowy napięciowego pozostaje nieznana, jednak istnieje kilka czynników ryzyka: zaburzenia psychogenne (zespoły konwersyjne, depresja, stres, lęk), niedostateczna ilość snu, niska samoocena własnego zdrowia czy niezdolność do odprężenia się po pracy.

Jakie są objawy?

Napięciowy ból głowy jest obustronny, uciskowy, rozlany i tępy o małym lub średnim natężeniu. Umiejscawia się zwykle w okolicy czołowej, nie towarzyszą mu nudności ani wymioty. Ponieważ jest to najmniej charakterystyczny samoistny ból głowy i wiele „objawowych” bólów głowy może go naśladować, rozpoznanie napięciowego bólu głowy wymaga wykluczenia przyczyn organicznych.

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i braku odchyleń w badaniu neurologicznym. Prawidłowo postawiona diagnoza powinna opierać się o dzienniczek bólu głowy, prowadzony przez okres co najmniej 4 tygodni. Najczęściej trudno jest rozróżnić ból głowy typu napięciowego od łagodnej migreny.

Leczenie doraźne – leki pierwszego wyboru

Leczenie doraźne polega na przyjmowaniu leków po wystąpieniu bólu głowy. Większość z nich ma łagodne bądź umiarkowane nasilenie i sami możemy zastosować zwykły lek przeciwbólowy (np. kwas acetylosalicylowy czy paracetamol). Skuteczność prostych leków przeciwbólowych maleje wraz ze zwiększającą się częstością napadów. W przewlekłym napięciowym bólu głowy, który najczęściej wiąże się ze stresem, lękiem lub depresją, zwykłe leki przeciwbólowe są zwykle nieskuteczne i należy je stosować ostrożnie ze względu na ryzyko wystąpienia bólu głowy związanego z nadużywaniem leków. W doraźnym leczeniu napadu bólu głowy zaleca się przyjęcie jednego z niżej wymienionych leków:

ibuprofen 200 – 800 mg;
ketoprofen 25 mg;
kwas acetylosalicylowy 500 – 1000 mg;
naproksen 375 – 550 mg;
diklofenak 12.5 – 100 mg;
paracetamol 1000 mg.

Podkreśla się, że powinno się stosować najbardziej skuteczną dawkę leku dobrze przez nas tolerowanego.

Leczenie doraźne – leki drugiego wyboru

Preparaty złożone zawierające kofeinę (w dawce 65 mg) i niesteroidowy lek przeciwzapalny (np. ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy) lub prosty lek przeciwbólowy (paracetamol) są zalecane jako leki drugiego wyboru. Kofeina wzmacnia efekt działania ibuprofenu i paracetamolu (z tego względu leki drugiego wyboru są skuteczniejsze), ale może zwiększać ryzyko rozwoju bólu głowy związanego z nadużywaniem leku. Dlatego też preparaty złożone zawierające kofeinę nie są zalecane w leczeniu pierwszego wyboru.

Leczenie zapobiegawcze – leki pierwszego wyboru

U pacjentów z przewlekłą postacią bólu głowy typu napięciowego albo mających postać epizodyczną z bardzo częstymi napadami, należy rozważyć leczenie zapobiegawcze. Co 6 – 12 miesięcy należy rozważyć próbę odstawienia takiego leczenia. Zalecanym lekiem pierwszego wyboru jest amitryptylina w dawce 30 – 75 mg (zaczynamy od dawki 10 – 25 mg zwiększanej o 10 – 25 mg co tydzień do osiągnięcia efektu terapeutycznego). Lek należy stosować 1 do 2 godzin przed snem ze względu na jego działanie nasenne. Należy podkreślić, że amitryptylina jest lekiem przeciwdepresyjnym, ale wykazuje niezależne działanie zapobiegające nawrotom bólu głowy bez względu na występowanie depresji.

Leczenie zapobiegawcze – leku drugiego wyboru

W zapobiegawczym leczeniu bólu głowy typu napięciowego skuteczne mogą być także:

mirtazapina;
wenlafaksyna;
klomipramina;
maprotylina;
mianseryna.

Leczenie niefarmakologiczne

Ważne znaczenie ma ustalenie i wykluczenie czynników wyzwalających ból głowy, z których najczęstszymi są: stres emocjonalny lub fizyczny, niedostateczne lub nieregularne spożywanie posiłków, przyjmowanie w dużej ilości lub odstawienie kofeiny (zawartej w kawie i napojach orzeźwiających), odwodnienie, niedostateczna lub nadmierna długość snu, zbyt mała lub nieodpowiednia aktywność fizyczna, zaburzenia emocjonalne oraz zmiany hormonalne (np. związane z cyklem miesiączkowym lub hormonalną terapią zastępczą u kobiet).

Piśmiennictwo:

1. Bendtsen L. et al. EFNS guideline on the treatment of tension-type headache – Report of an EFNS task force. European Journal of Neurology 2010, 17: 1318 – 1325

2. Bodzioch M. Omówienie wytycznych EFNS dotyczących leczenia bólu głowy typu napięciowego. Medycyna Praktyczna – Neurologia 2011, 1: 7 – 11