Rośliny o działaniu przeciwzapalnym w chorobach układu ruchu

Alternatywa dla popularnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych

Przeciwzapalne działanie niektórych składników roślin było znane ludziom od dawna. Wspomnieć można chociażby słynną aspirynę, otrzymaną z kwasu salicylowego wyizolowanego z kory wierzby. Czy nowe, roślinne związki przeciwzapalne mogą się okazać równie przełomowe jak bayerowski specyfik?

Dlaczego preparaty roślinne?

Istnieją takie schorzenia, w których leki przeciwbólowe i przeciwzapalne trzeba łykać codziennie przez dłuższy czas. Dotyczy to najczęściej chorób układu ruchu. Terapia obejmuje stosowanie tak zwanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). W skład tej grupy wchodzi popularna aspiryna, ibuprofen czy silniejsze leki, jak meloksykam (Movalis, Opokan), diclofenak (Olfen, Voltaren Acti), ketoprofen (Ketonal), nimesulid (Aulin, Nimesil). Dłuższe stosowanie wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Związki te w mniejszym lub większym stopniu prowadzą do podrażnień błony śluzowej żołądka i zwiększenia ryzyka wystąpienia owrzodzeń i nadżerek. Leki roślinne mogą się więc okazać bezpieczną alternatywą dla NLPZ.

Popularne zioła przeciwzapalne

Działanie przeciwzapalne wykazuje wspomniana już kora wierzby obecna w preparatach zalecanych w chorobach układu ruchu (Fito mix XI zioła przeciwreumatyczne, Dereumaflos, Salicortex tabletki, Reumosol płyn).

Podobne właściwości wykazuje kwiat i ziele wiązówki błotnej stosowane jako środki przeciwzapalne, przeciwgorączkowe, przeciwgośćcowe, w gośćcu stawowym i mięśniowym, w formie granulatu Reumogran i mieszanki ziołowej Reumosan.

Nowe kierunki poszukiwań roślin o działaniu przeciwzapalnym

Poszukując nowych związków przeciwzapalnych pochodzenia naturalnego badacze skupili się na roślinach egzotycznych, a także tych znanych głównie z kuchni, które stosuje się jako popularne przyprawy.

Hakorośl (Czarci pazur)

Ta egzotyczna roślina, występująca między innymi na pustyni Kalahari w południowej Afryce oraz w Namibii, była od wieków stosowana przez rdzenną ludność afrykańską jako remedium na choroby reumatyczne oraz dolegliwości gastryczne. W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku zainteresowali się nią europejscy badacze. Okazało się, że korzeń hakorośli rzeczywiście wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwartretyczne, przy czym aktywność tą obserwowano po podaniu pozajelitowym. Według badaczy odpowiedzialny za aktywność związek o nazwie harpagozyd jest nietrwały w środowisku kwaśnym żołądka. Nieco innych wniosków dostarczyły badania kliniczne. Wyniki wskazywały, że harpagozyd nie ulega rozkładowi po podaniu doustnym przez ok. 1,5 godziny, co pozwala przynajmniej na częściowe wchłanianie do krwioobiegu. Wydaje się, że wyciąg z korzenia hakorośli można więc stosować również w postaci tabletek. Preparaty złożone z czarcim pazurem dedykowane są osobom z chorobami narządu ruchu ze zmianami degeneracyjnymi. Preparat Reumaherb zawiera mieszaninę wyciągów z korzenia diabelskiego pazura, ziela jeżówki i kwiatu wiązówki, działając przeciwbólowo oraz immunostymulująco. Artrobon, wzbogacony o siarczan glukozaminy zaleca się dla prawidłowego funkcjonowania stawów obwodowych i kręgosłupa. Wyciąg z korzenia hakorośli jest również obecny w preparacie Reumaphyt oraz w preparatach homeopatycznych (Boiron Harpagophytum Procumbens).

Zewnętrznie do masażu stawów stosuje się maści i żele z czarciego pazura (np. Czarci pazur żel aktywny).

Pomocniczo hakorośl zaleca się także w schorzeniach przewodu pokarmowego - w niestrawności i braku apetytu. Należy pamiętać, że surowiec zawiera związki gorzkie, które drażnią zakończenia nerwów w kubkach smakowych, powodując odruchowe wydzielanie soku żołądkowego obfitującego w kwas solny. Prowadzi to do zwiększenia kwasowości treści żołądkowej, która nie jest wskazana w czynnej chorobie wrzodowej żołądka.

Kadzidłowiec (Boswellia serrata)

Gumożywica otrzymywana z gatunku drzewa, rosnącego w północnej Afryce i na Bliskim Wschodzie również znalazła się pod lupą badaczy. Okazuje się, że substancje otrzymane z wyciągów, zwane kwasami bosweliowymi podawane doustnie wykazują aktywność przeciwzapalną porównywalną z fenylobutazonem.

Umożliwia to stosowanie Boswellii u pacjentów z chorobami reumatycznymi, którzy nie mogą brać aspiryny ani niesteroidowych leków przeciwzapalnych z powodu wrzodów żołądka.

W aptece dostępna w postaci tabletek o złożonym składzie (Arthrostop rapid, Olimp Arthroblock) oraz żeli do masażu (Ortholan żel).

Kurkuma, czyli ostryż długi

Główny związek aktywny tej azjatyckiej przyprawy to kurkumina odpowiedzialna m.in. za żółte zabarwienie surowca. Kurkumina wykazuje właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Wyciągi z kłącza kurkumy stosuje się w stanach zapalnych żołądka i jelit, przy wzdęciach albo przy niedostatecznym wydzielaniu żółci (Cholegran, Solaren).

Dowiedziono także, że kurkuma obniża poziom cholesterolu i cukru we krwi oraz posiada własności ochronne w przypadku ekspozycji na środki rakotwórcze.

Niestety kurkumina słabo rozpuszcza się w wodzie i praktycznie nie wchłania do krwioobiegu. Podobnie jak hakorośl, jeśli chodzi o działanie przeciwzapalne, jest dużo bardziej aktywna po podaniu pozajelitowym. Uważa się, że piperydyna pochodząca z pieprzu czarnego może zwiększać wchłanianie kurkuminy po podaniu doustnym.

Przykładem preparatu dostępnego w postaci tabletek jest Tumerin, zawierający wyciąg z kurkumy oraz imbiru. Zaleca się go w celu poprawy funkcjonowania i wzmocnienia stawów.

Imbir

Imbir to kolejna azjatycka przyprawa o właściwościach przeciwzapalnych. W dawnej medycynie chińskiej stosowano ją jako afrodyzjak, w medycynie japońskiej zaś jako skuteczny lek przeciwwymiotny (w aptece dostępne preparaty Avioplant, Aviosan Junior) i przeciwgorączkowy. Suszone kłącze, bogate w olejki stosuje się w niestrawności (Actidigest) i braku apetytu, wzdęciach, przewlekłym zapaleniu jelit.

Najciekawsze są jednak zastosowania kłącza imbiru w leczeniu chorób układu ruchu (Zinaxin, Arthrostop Plus z imbirem, Hyaldiet). Imbir działa przeciwbólowo i hamuje proces zapalny, prowadzący m.in. do degradacji chrząstki i zmian w nasadach kostnych, odpowiedzialnych za sztywność oraz ból stawów. Wyciągi z imbiru powinny być stosowane przez okres sześciu tygodni z przerwami do dwóch miesięcy. Zinaxin Forte wzbogacono jeszcze o wyciągi z awokado i soi o działaniu hamującym produkcję niektórych czynników zapalnych. Imbir wchodzi też w skład maści i żeli do masażu stawów (Zinaxin Ice żel, Emo Glukoz-Imbir kremo-żel do masażu).

Papryka

Okazuje się, że nawet ostra papryka posiada w składzie substancje pomocne w leczeniu chorób stawów. Kapsaicyna, bo o niej mowa, to związek wykazujący działanie przeciwbólowe i przeciwświądowe. Działanie przeciwbólowe kapsaicyny wynika m.in. z jej zdolności do zmniejszania wrażliwości receptorów bólowych, co przynosi choremu szybką ulgę. W połączeniu z salicylanami stosuje się ją w postaci plastrów o działaniu przeciwzapalnym (Kapsiplast, FastPlast). W aptece dostępne są także maści i żele (Capsigel N, Neo-Capsiderm).