Zdjęcie: Max Talbot-Minkin
1. Jakie objawy wskazują na bezsenność?- częste problemy z zasypianiem
- zbyt wczesne budzenie się rano
- uczucie zmęczenia zaraz po przebudzeniu
- wielokrotne budzenie się w ciągu nocy, kłopoty z ponownym zaśnięciem
- uczucie rozdrażnienia, niepokoju, stany napięcia nerwowego w ciągu dnia
- trudności w koncentracji, brak skupienia i uwagi w trakcie wykonywania codziennych zadań
2. Co jest najczęstszą przyczyną kłopotów ze snem?
- zaburzenia natury psychicznej (stany depresyjne, nerwice, lęki)
- kłopoty osobiste, przewlekły stres, śmierć bliskiej osoby
- przewlekłe choroby np. u mężczyzn - przerost prostaty, który zmusza do kilkukrotnego wstawania w nocy i oddawania moczu
- zaburzenia rytmu snu i czuwania (np. u osób pracujących w systemie zmianowym), częsta zmiana stref czasowych
- stosowanie używek (kofeiny, alkoholu, nikotyny, środków odurzających)
3. Czy bezsenność może być groźna dla zdrowia? Kiedy należy udać się do lekarza?
Terminologia medyczna wyróżnia dwa rodzaje bezsenności. Może mieć ona charakter okresowy: trwa zwykle od kilku dni do 3 - 4 tygodni. W takim wypadku skuteczne okazują się preparaty ziołowe dostępne bez recepty, a także odpowiednia higiena snu. Bezsenność przewlekła może przeciągać się nawet do kilku miesięcy, a nawet lat. Przedłużające się problemy z zasypianiem, pojawienie się stanów lękowych mogą być sygnałem, aby udać się do lekarza, który przepisze odpowiednie leki nasenne.
4. Jakie mogą być konsekwencje przewlekłej bezsenności?
Nie należy lekceważyć tej przypadłości. Wywiera bowiem niekorzystny wpływ na nasze zdrowie psychiczne - uczucie zmęczenia, drażliwość, upośledzenie pamięci i koncentracji, ale także fizyczne - obniżenie odporności organizmu, większa podatność na infekcje. Ważne, aby znaleźć przyczynę naszych kłopotów ze snem. Pamiętajmy, że żaden z dostępnych środków ułatwiających zasypianie nie likwiduje przyczyny bezsenności. Leki te, mają jedynie działanie objawowe.
5. Jakie zioła powszechnie stosowane są w terapii bezsenności?
Ziołowe preparaty nasenne mają działanie uspokajające, wyciszające, a dzięki temu pozwalają spokojnie zasnąć. Powinny być stosowane tylko doraźnie w bezsenności okresowej. Do najważniejszych surowców leczniczych, będących składnikiem preparatów dostępnych w aptece bez recepty należą:
- korzeń kozłka lekarskiego - preparaty zawierające wyciąg z tej rośliny zwyczajowo zwane są walerianą; to najpopularniejszy środek ułatwiający zasypianie;
- szyszki chmielu zwyczajnego - poza działaniem uspokajającym, związki czynne zawarte w surowcu obniżają ciśnienie krwi, działają bakteriostatycznie i usprawniają trawienie;
- liść melisy - świeże liście mają charakterystyczny cytrynowy smak i zapach; popularna roślina, mająca wielokierunkowe zastosowanie; łagodzi napięcie w stanach nerwicowych, lękowych, ułatwia trawienie, inhalacje z olejkiem melisowym łagodzą objawy kaszlu;
- ziele męczennicy cielistej - stosowana jako surowiec wyciszający, łagodzący stany nadmiernego pobudzenia; cała roślina jest uprawiana w Europie jako popularny gatunek ozdobny;
- kwiatostan głogu - ze względu na działanie rozkurczające mięśnie sercowe, jest składnikiem nalewek, stosowanych powszechnie w nadciśnieniu, chorobie wieńcowej oraz jako dodatkowy komponent złożonych preparatów uspokajających;
- liść mięty pieprzowej - surowiec stosowany w zaburzeniach trawienia, schorzeniach wątroby i jelit, jako środek wiatropędny; obecny w kompleksowych preparatach ułatwiających zasypianie, przeznaczonych dla osób, reagujących na stres problemami żołądkowych, bolesnym skurczem jelit;
- kwiat lawendy lekarskiej - zarówno surowiec jak i olejek lawendowy mają działanie przeciwskurczowe, uspokajające; stosowany zewnętrznie jako dodatek do kąpieli oraz jako składnik złożonych preparatów doustnych;
6. Jak wybrać najlepszy dla siebie ziołowy preparat ułatwiający 
zasypianie?
- dla niemowląt - leki homeopatyczne: czopki VIBURCOL N, syrop SEDALIA - od I roku życia
- dla dzieci
małym dzieciom (do 6 roku życia) polecane są leki homeopatyczne: syrop SEDALIA, krople NOTTA, tabletki do ssania SEDATIF-PC, HOMEOGENE-46
dzieciom powyżej 12 roku życia można podać MELISAL FORTE - UWAGA! syrop zawiera do 0,4 % etanolu
Bez względu na wiek można również stosować herbatki do zaparzania MELISA FIX.
- dla kobiet w ciąży - preparaty homeopatyczne SEDATIF-PC, HOMEOGENE-46, NERVOHELL N; herbatki ziołowe, np. NERWOBONISAN, NEUROFLOS TEA lub zioła sypane (korzeń kozłka, liść melisy, szyszki chmielu)
- dla osób cierpiących na bezsenność z powodu pracy zmianowej lub częstej zmiany stref czasowych - MELATONINA
- dla osób dorosłych - tabletki uspokajające LABOFARM, BENOSEN, HOVA, KALMS, PERSEN, VALERIN MITE(FORTE, SEN), VALUSED, krople NERVOSOL K, syrop NEOSPASMINA
- dla osób starszych - tabletki uspokajające LABOFARM, krople LUMEWAL (zawierają wyciąg z ziela serdecznika pospolitego, wspomagającego pracę serca), płyn NERWOBONISOL (zawiera wyciąg z ziela serdecznika i głogu - wzmacniają mięsień sercowy, łagodzą kołatania serca i arytmie)
- dla osób dorosłych, reagujących na stres problemami żołądkowymi - tabletki KALMS (zawierają wyciąg z goryczki żółtej, łagodzącej zaburzenia trawienia), kapsułki PERSEN (zawierają wyciąg z liści mięty pieprzowej), płyn MELISANA KLOSTERFRAU (zawiera m.in. olejki eteryczne z surowców leczniczych, znoszących skurcze w obrębie przewodu pokarmowego, łagodzących dolegliwości żołądkowo-jelitowe: kłącze imbiru, kłącze omanu, korzeń arcydzięgla)
Preparaty te, polecane są osobom żyjącym w długotrwałym napięciu, rozdrażnionym, znerwicowanym. W składzie tabletek znajduje się wyciąg z korzenia kozłka. Dodatkowo tabletki KALMS zawierają sproszkowane szyszki chmielu, a PERSEN wyciąg z melisy. Warto dodać, że obydwa preparaty polecane są także osobom, które na stres reagują zaburzeniami trawienia - zawartość wyciągu z goryczki żółtej - KALMS i wyciągu z mięty pieprzowej - PERSEN.
8. Jak długo mogę przyjmować ziołowe leki nasenne? Czy mogą uzależniać?
Czas stosowania tych preparatów jest zwykle nieograniczony. To leki roślinne, które nie powodują uzależnienia. Zwykle stosuje się około 2-3 tabletek 3 razy dziennie. Jako specyfik ułatwiający zasypianie, dawkę jednorazową leku należy przyjąć około pół godziny przed snem.
9. Po jakim czasie zaczynają działać tabletki uspokajające, na bazie roślinnych surowców leczniczych, dostępne bez recepty?
Pojawienie się zauważalnego efektu terapeutycznego uzależnione jest od tzw. wrażliwości osobniczej. U jednych pacjentów, pozytywny wynik zostaje osiągnięty już po tygodniu, u innych na pełen efekt należy poczekać nawet do 3 tygodni. Należy więc uzbroić się w cierpliwość.
10. Moja 4-letnia córka jest bardzo nadpobudliwa, czy mogę jej podać syrop MELISSED?
Syropy MELISSED, MELISAL FORTE zawierają wyciąg z melisy oraz szereg innych składników (m.in. korzeń arcydzięgla, kwiatostan głogu, ziele dziurawca). Wszystkie uspokajające preparaty płynne zawierają nieznaczne ilości etanolu - ich składnikami są nalewki z poszczególnych surowców leczniczych. Producent zaleca, aby podawać je od 6 roku życia, a syrop Melisal od 12 roku życia. Dla Pani córki, dobrym i bezpiecznym rozwiązaniem byłaby herbatka do zaparzania np. MELISA FIX lub leki homeopatyczne: syrop SEDALIA.
11. Mój 1,5- roczny syn jest od pewnego czasu bardzo niespokojny. Co mogę mu podać, aby nieco złagodzić ten stan?
W przypadku tak małych dzieci bezpiecznym rozwiązaniem są leki homeopatyczne, np. syrop SEDALIA firmy BOIRON, herbatki z ziela melisy - MELISA FIX lub krople homeopatyczne NOTTA.
12. Problem dotyczy bolesnego ząbkowania u mojego kilkumiesięcznego dziecka, często też miewa kolki, co powoduje kłopoty ze snem. Jak można mu pomóc?
13. Dzieciom od jakiego wieku mogę podawać meliski? Czy mają negatywny wpływ na koncentrację?
Te pastylki do ssania można stosować u dzieci od 6 roku życia. Są bezpieczne i nie osłabiają koncentracji.
Tak, ich wskazania są takie same: stany napięcia nerwowego, trudności w zasypianiu. Różnią się nieco zawartością wyciągu z kozłka lekarskiego - większą dawkę tego surowca zawiera preparat VALERIN FORTE - 200 mg. Natomiast PERSEN FORTE zawiera dodatkowo wyciąg z liści melisy i mięty pieprzowej. Wyciąg z liści mięty pieprzowej pozwala wyeliminować problemy trawienne, skurcze jelit, które często nękają osoby będące pod wpływem długotrwałego stresu.
15. Jestem w 3 miesiącu ciąży. Czasem miewam problemy ze snem, odczuwam niepokój, bywam rozdrażniona i nadpobudliwa. Czy mogę stosować popularne preparaty ziołowe?
Nie. Bezpieczeństwo stosowania popularnych specyfików uspokajających bez recepty, nie zostało potwierdzone u kobiet w ciąży i karmiących. Ponadto w skład leków płynnych wchodzi etanol - przeciwwskazany w ciąży. Polecam leki homeopatyczne, np. tabletki do ssania SEDATIF-PC, HOMEOGENE-46, tabletki podjęzykowe NERVOHEEL N. Warto także pić wieczorem herbatki ziołowe, zawierające surowce lecznicze ułatwiające zasypianie. Dostępne są zioła sypane do przygotowywania odwarów: KORZEŃ KOZŁKA, LIŚCIE MELISY, SZYSZKI CHMIELU oraz gotowe torebki "fix": MELISA FIX, NERWOBONISAN MIESZANKA ZIOŁOWA, NERVINUM FIX, NEUROFLOS TEA.
16. Czy preparaty uspokajające, np. VALERIN, PERSEN, VALIDOL, VALUSED mogą osłabiać zdolność kierowców do koncentracji, a przy tym, utrudniać kierowanie pojazdami?
Nie zaleca się stosowania tych preparatów u osób kierujących pojazdami w godzinach nocnych. Kierowcy nie powinni także przyjmować żadnych leków płynnych zawierających wyciągi ziołowe, ze względu na zawarty w nich etanol.
17. Jak działa melatonina, zawarta w preparacie o tej samej nazwie?
Jest to związek całkowicie naturalny, który reguluje tzw. rytm biologiczny człowieka. To hormon, wytwarzany przez gruczoł szyszynki, znajdujący się w mózgu. Synteza tej substancji odbywa się w nocy, przy braku światła słonecznego. Jest swego rodzaju sygnałem dla mózgu: "jest ciemno, należy obniżyć temperaturę ciała, obniżyć metabolizm, rozpocząć syntezę odpowiednich hormonów i ?zasnąć". Rankiem poziom melatoniny spada, dzięki czemu możemy wstać i aktywnie rozpocząć dzień.
18. Komu polecana jest MELATONINA? Jak właściwie ją stosować? Kiedy można oczekiwać pozytywnych efektów terapeutycznych?
Preparaty z melatoniną polecane są szczególnie osobom, często zmieniającym strefy czasowe, w łagodzeniu objawów tzw. zespołu nagłej zmiany strefy czasowej (z ang. jet-lag). Objawia się on: złym samopoczuciem, drażliwością, dezorientacją, bólami głowy, problemami ze snem. Pozytywne efekty osiągane są także u osób wykonujących pracę zmianową. Po zakończeniu nocnej zmiany, przyjęcie tabletki z melatoniną pozwala spokojnie zasnąć w ciągu dnia. Melatonina dostępna jest w trzech dawkach: 1 mg, 3 mg, 5 mg. Należy podać jednorazową dawkę na około pół godziny przed snem. Terapeutyczny efekt zostaje osiągnięty po upływie dwóch tygodni regularnego stosowania.
19. Jakie cechy MELATONINY przemawiają jeszcze za jej stosowaniem?
Preparaty nie powodują uzależnienia. Ponadto nie jest odczuwana nadmierna senność ani upośledzenie koncentracji i uwagi następnego dnia po jej zażyciu. Należy jednak pamiętać, aby nie przyjmować melatoniny po spożyciu alkoholu. Może to spowodować niekorzystne efekty, w postaci: pobudzenia nerwowego, bólu głowy, a nawet koszmarów nocnych.
20. Jakie inne substancje lecznicze mogą być użyteczne w przypadku kłopotów ze snem?
Wiadomo, że suplementacja magnezem może być pomocna w stanach nadmiernego stresu i obciążenia psychicznego, które często są przyczyną bezsenności. Ponadto, korzystnie na układ nerwowy i stan psychiczny wpływają witaminy z grupy B, np. witamina B3, witamina B6, witamina B12 obecne w preparacie CALMAX NA DOBRY SEN. Tabletki RELAMAX to połączenie suchego wyciągu z liści melisy z magnezem i witamina B6. Natomiast preparat TONISOL zawiera aminokwas - L-tryptofan, będący prekursorem serotoniny - ważnego związku, nazywanego "hormonem szczęścia". Działanie tryptofanu wspomagają inozytol i witamina B3, również obecne w tym preparacie, które także korzystnie wpływają na pracę układu nerwowego.
Agata Bereś
