Ze względu na wzrost częstości zachorowań na cukrzycę typu drugiego w ostatnich latach, Światowa Organizacja Zdrowia klasyfikuje cukrzycę jako chorobę społeczną, wymagającą długotrwałego i kosztownego leczenia.
Oprócz farmakoterapii, dostosowanej indywidualnie do stanu chorobowego pacjenta, niezwykle ważną rolę odgrywa styl życia, w tym przede wszystkim prawidłowo skomponowana dieta, pozwalająca na osiągnięcie optymalnego poziomu glikemii (stężenia glukozy we krwi), przy stosowaniu jak najmniejszych dawek leków przeciwcukrzycowych.
Czym różni się cukrzyca typu drugiego, od cukrzycy typu pierwszego?
Cukrzyca, zgodnie z definicją WHO, należy do grupy chorób metabolicznych, charakteryzujących się hiperglikemią.
Podwyższony poziom glukozy we krwi, może wynikać ze:
- zbyt małej ilości wydzielanej insuliny, bądź całkowitego jej braku - co charakterystyczne jest dla cukrzycy typu pierwszego lub
- oporności tkanek na działanie insuliny (insulinooporności) - występującej w cukrzycy typu drugiego.
Cukrzyca typu pierwszego, zwana również cukrzycą młodzieńczą lub
insulinozależną pojawia się najczęściej u ludzi młodych i jest wynikiem niedoboru insuliny, wynikających z defektów genetycznych lub zaburzeń immunologicznych.
insulinozależną pojawia się najczęściej u ludzi młodych i jest wynikiem niedoboru insuliny, wynikających z defektów genetycznych lub zaburzeń immunologicznych.
Natomiast cukrzyca typu drugiego rozwija się powoli, atakuje osoby zwykle około 40 roku życia i jest związana z insulinoopornością tkanek na działanie insuliny, spowodowaną przede wszystkich nadwagą.
Jak leczy się cukrzycę?
Leczenie cukrzycy typu pierwszego polega na stosowaniu insuliny, przy regularnej kontroli poziomu glukozy we krwi oraz przestrzeganiu zasad prawidłowej diety, natomiast leczenie cukrzycy typu drugiego ma na celu zmniejszenie insulinooporności, co uzyskuje się poprzez stosowanie leków hipoglikemizujących.
Kluczową rolę odgrywa również wprowadzenie prawidłowej diety, wspomagającej leczenie cukrzycy - obniżającej insulinooporność tkanek, poprzez redukcję masy ciała.
Stosowanie insuliny w przebiegu leczenia cukrzycy typu drugiego zwykle nie jest konieczne, jednak przy wysokim poziomie cukru we krwi lub w zaawansowanym stadium choroby, insulina może być włączona do farmakoterapii.
Czy cukrzyca typu drugiego stanowi poważne zagrożenie dla społeczeństwa?
Cukrzyca jest poważnym problemem zdrowotnym o światowym zasięgu - szacuje się, że aktualnie występuje u około 150 mln ludzi na świecie. Prognozy nie są optymistyczne i przewidują, że do roku 2025 liczba osób cierpiących na cukrzycę podwoi się.
Przyczyną rozprzestrzeniającego się na szeroką skalę zjawiska jest przede wszystkim brak edukacji ludzi, brak wiedzy na temat konieczności utrzymywania prawidłowej masy ciała, stosowania pełnowartościowej, zbilansowanej diety, regularnej aktywności fizycznej.
Życie w ciągłym pośpiechu i stresie nie pomaga osobom zdrowym uniknąć cukrzycy - wręcz przeciwnie - stanowi poważny czynnik ryzyka, predysponujący do wystąpienia cukrzycy typu drugiego w późniejszych latach.
Czym spowodowana jest cukrzyca typu drugiego ?
W cukrzycy typu drugiego zwykle ilość wydzielanej przez trzustkę insuliny jest prawidłowa, natomiast nieprawidłowy poziom cukru we krwi spowodowany jest insulinoopornością tkanek, która może powstać na skutek działania różnych czynników ryzyka, do których zaliczamy:
- otyłość i nadwaga - stanowiące główny powód insulinooporności tkanek
- stres
- siedzący tryb życia
- brak regularnej aktywności fizycznej
- nadciśnienie tętnicze
- chorobę wieńcową serca, miażdżycę kończyn dolnych
- zaburzenia gospodarki lipidowej, podwyższony poziom triglicerydów we krwi, a znacznie obniżony poziom "dobrego" cholesterolu (frakcji HDL)
- schorzenia trzustki i wątroby, wynikające np. z nadużywania alkoholu
- wiek > 40 lat
Wzrost ryzyka wystąpienia cukrzycy typu drugiego dotyczy również kobiet, u których wystąpiła cukrzyca podczas ciąży oraz kobiet cierpiących na zespół policystycznych jajników (PCO).
Dlaczego tak ważna jest kontrola przebiegu cukrzycy typu drugiego?
W przebiegu leczenia cukrzycy istotną rolę odgrywa zarówno stosowana farmakoterapia, zgodnie z zaleceniami lekarza, odpowiednia dieta, a także regularny pomiar poziomu glukozy we krwi.
Samokontrola poziomu glikemii ma na celu ocenę, czy leki hipoglikemiczne oraz stosowane nawyki żywieniowe dają optymalny efekt terapeutyczny i pomaga lekarzowi podjąć decyzję o ewentualnym zmniejszeniu dawkowania leków obniżających poziom cukru we krwi.
Ponadto normalizacja poziomu glukozy we krwi odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu groźnym powikłaniom cukrzycy, takim jak:
- niedocukrzeniu
- śpiączce ketonowej
- makroangiopatiom, prowadzącym do poważnych schorzeń metabolicznych (w tym do zagrażającego życiu zespołu metabolicznego X)
- retinopatii, mogącej prowadzić nawet do utraty wzroku
- nefropatii, będącej przyczyną zaburzeń pracy nerek
- neuropatii autonomicznego układu nerwowego, charakteryzującej się występowaniem objawów ze strony serca (przyspieszenie spoczynkowej częstości akcji serca, bezbólowe zawały serca), układu moczowo-płciowego (impotencja, zatrzymanie moczu, nietrzymanie moczu) oraz układu pokarmowego (zaburzenie perystaltyki jelit, biegunka, bądź zaparcia)
Jakie zasady obowiązują w diecie osoby cierpiącej na cukrzycę typu drugiego?
Istotną rolę w kontroli cukrzycy odgrywa również prawidłowo skomponowana dieta, która pomaga zredukować masę ciała i utrzymać ją na optymalnym poziomie. Prawidłowa masa ciała zmniejsza insulinooporność tkanek, czyni je bardziej wrażliwymi na insulinę, co w konsekwencji prowadzi do normalizacji poziomu glukozy we krwi.Osoba chora na cukrzycę typu drugiego powinna przyjrzeć się i spróbować wprowadzić do codziennego życia kilka istotnych dietetycznych zasad:
- całodzienną pulę dostarczanych kalorii podzielić na 3 do 5 posiłków
- przy komponowaniu diety pamiętać, że węglowodany powinny stanowić około 50-60%, tłuszcze - poniżej 30%, a białka 10-15% całkowitej kaloryczności posiłków
- unikać łatwo przyswajalnych cukrów prostych, również tych w sokach owocowych, słodkich napojach
- ograniczyć spożycie niezdrowych tłuszczy i cholesterolu, sięgać po oleje na bazie nienasyconych kwasów tłuszczowych (oliwa z oliwek)
- unikać alkoholu
- zwiększyć błonnik w diecie (spożywając regularnie warzywa oraz w ograniczonych ilościach owoce, ze względu na dużą zawartość cukrów prostych)
- ograniczyć sól zwłaszcza u pacjentów z nadciśnieniem
- zamiast gotowych mieszanek do przyprawiana używać ziół
- nie podjadać miedzy posiłkami
- pamiętać o suplementacji witaminami, mikro i makroelementami
Jaką rolę odgrywa aktywność fizyczna w leczeniu cukrzycy typu drugiego?
Regularne ćwiczenia fizyczne, dostosowane do stanu zdrowia, pomagają cieszyć się doskonałą kondycją przez długie lata, wspomagają leczenie przeciwcukrzycowe, poprawiając tolerancję glukozy przez redukcję masy ciała i zmniejszenie oporności tkanek na działanie insuliny. Ponadto aktywność fizyczna zapobiegają rozwojowi choroby, zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób towarzyszących i powikłań cukrzycy.
Bardzo ważne jest, aby na około 1-2 godzin przed planowaną aktywnością fizyczną spożyć pełnowartościowy posiłek, który uchroni chorego przed hipoglikemią (znacznie obniżonym poziomem glukozy we krwi), mogącą wystąpić na skutek wysiłku.
Małgorzata Kruk
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
