Często zdarza nam się połykać tabletki, popijając tym co akurat mamy pod ręką - gorącą kawą, mocną herbatą czy sokiem owocowym. Tymczasem większość napojów może powodować osłabienie działania leku, lub co gorsze, nasilenie działań niepożądanych.
Czy płyn użyty do popijania leku ma znaczenie?
Substancja czynna leku jest związkiem chemicznym o określonych właściwościach - może mieć odczyn kwaśny bądź zasadowy, co po części warunkuje jego rozpuszczalność po wprowadzeniu do organizmu (a jedynie forma rozpuszczona ulega wchłonięciu do krwioobiegu). Oprócz niesprzyjającej rozpuszczeniu leku zmiany kwasowości, składniki użytych płynów mogą prowadzić do wytrącania albo rozkładu leku w przewodzie pokarmowym. Jeśli do popicia użyjemy nieodpowiedniego płynu, możemy spowodować unieczynnienie leku już na samym początku drogi jego przemian ustrojowych.
Czym nie popijać?
Przykładowo garbniki zawarte w herbacie mogą zmniejszać wchłanianie leków poprzez wywieranie działania ściągającego na błony śluzowe jelita. Ponadto tworzą kompleksy z niektórymi jonami metali (np. żelaza i magnezu).
Kofeina obecna w kawie i napojach energetycznych może potęgować działanie niektórych związków (np. teofiliny, aspiryny, aminofenazonu) i tym samym zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych (np. podrażnienia żołądka w wypadku stosowania tych ostatnich). Istnieją jednak preparaty, np. przeciwbólowe na bazie paracetamolu, w których takie zwiększenie działania leku przez kofeinę jest korzystne (np. Apap Extra, Solpadeine).
Wapń, obecny m.in. w mleku powoduje powstanie nierozpuszczalnych kompleksów z niektórymi lekami (np. antybiotykami z grupy tetracyklin) przez co zmniejsza ich aktywność.
Osobny rozdział lekowych interakcji stanowią soki owocowe, a szczególnie sok grejpfrutowy, który zawiera związki o charakterze flawonoidów, zakłócających proces metabolizmu leków, powodując zmniejszenie lub, częściej, spotęgowanie ich działania (np. leków kardiologicznych, uspokajających).
Alkohol wchodzi w interakcje z wieloma preparatami, wywierając różne efekty w zależności od tego czy przyjmowany jest okazjonalnie czy też przez dłuższy czas. W żadnym wypadku nie powinien być stosowany do popijania leków (szczególnie nasennych i uspokajających). Istotną interakcję dają pochodne nitrofuranu (jak popularny lek przeciwbiegunkowy Nifuroksazyd, Endiex). Podane z alkoholem zaburzają jego metabolizm, wywołując charakterystyczne objawy zatrucia. Nawet bezpieczne z pozoru leki przeciwbólowe jak aspiryna czy paracetamol nie powinny być stosowane w połączeniu z alkoholem (aspiryna powoduje zwiększenie stężenia alkoholu we krwi i jego działania drażniącego na żołądek, a zażywanie dużych dawek paracetamolu z alkoholem może prowadzić do uszkodzenia wątroby).
Woda do popijania leków
Aby uniknąć lub zminimalizować ryzyko interakcji z użytym do popijania płynem, najlepiej sięgnąć po ostudzoną, przegotowaną wodę. Nawet woda mineralna, zawierająca w swym składzie m.in. jony metali (wapnia, sodu, magnezu) może powodować tworzenie kompleksów z lekami i zmniejszać dostępność związków aktywnych.
Ile wody użyć do popicia leku?
Niektórzy przyznają, że potrafią połknąć tabletkę bez popijania. Trzeba jednak zaznaczyć, że popijanie leku płynem ma na celu nie tylko ułatwienie połknięcia, ale i ułatwienie rozpuszczenia tabletki. Ma to szczególne znaczenie dla substancji słabo rozpuszczalnych w wodzie (np. aspiryna, erytromycyna). Oczywiście rozpuszczalność poszczególnych związków jest różna i dla niektórych wystarczy niewielka ilość płynu (np. dla teofiliny). Przyjmuje się, że leki najlepiej popijać szklanką (200-250ml) przegotowanej wody.
Rozcieńczenie leku ma także na celu zmniejszenie działania drażniącego na żołądek (jak w przypadku antybiotyku klarytromycyny).
Rozcieńczenie leku ma także na celu zmniejszenie działania drażniącego na żołądek (jak w przypadku antybiotyku klarytromycyny).
Niektóre terapie lekowe wymagają przyjmowania dużej ilości płynów (1,5 - 2 litry) ze względu na ryzyko wystąpienia krystalurii (wytrącania się nierozpuszczalnych kryształów w moczu). Ma to miejsce przy stosowaniu niektórych leków przeciwbakteryjnych (np. ciprofloksacyny czy ko-trymoksazolu - preparaty Ciphin Ciprinol, Cipronex, Bactrim) albo przeciwzapalnych (np. sulfasalazyny).
Czy inne płyny są zawsze przeciwwskazane?
Popijając lek wodą mamy pewność, że nie zostanie on unieczynniony na samym początku jego drogi przemian ustrojowych. Zdarza się jednak, że niektóre interakcje płynów z lekami są na tyle korzystne, że rekomenduje się przyjmowanie ich jednocześnie. Przykładem tego typu interakcji jest picie soków owocowych przy terapii nitrofurantioną lub furazydyną (Furaginą), gdyż zakwaszenie moczu zwiększa przeciwbakteryjną aktywność tych związków. Natomiast przyjmowanie drażniącego żołądek naproksenu (Aleve) z mlekiem zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.
Porozmawiaj z farmaceutą, lub przeczytaj ulotkę
Interakcji leków z napojami jest bardzo dużo, dlatego najlepiej zapytać o radę farmaceutę, który zwróci uwagę na istotne interakcje leku. Jeśli nie jesteśmy pewni, jak stosować dany preparat, zawsze możemy sięgnąć po ulotkę, która zawiera informacje na temat właściwego sposobu przyjmowania danej postaci leku.mgr farm. Paulina Oszajca
Ukończyła studia na Wydziale Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Poza etatem w aptece ogólnodostępnej, pracuje na Katedrze Farmakognozji Wydziału Farmaceutycznego CM UJ.
