Wielu z nas spotkało się kiedyś z tą egzotycznie brzmiącą nazwą. Czy tę roślinę, znaną i cenioną w Azji od kilkudziesięciu wieków, rzeczywiście można uznać za panaceum na wszelkie dolegliwości?
Co to za roślina?
Żeń-szeń przywędrował do Europy z krajów Dalekiego Wschodu, gdzie znany był od kilkudziesięciu wieków. Początkowo stosowany był przez Chińczyków jako przywracająca siły witalne odżywka i afrodyzjak, później odkryto również jego korzystny wpływ w leczeniu niektórych chorób - podawano go m.in. w leczeniu anemii, cukrzycy, zaburzeń snu i nerwic. W Europie stał się popularny w XIX w., jego wartość znacznie przekraczała wówczas nawet cenę złota.
Obecnie powszechnie uznaje się go za środek wzmacniający odporność psychiczną i fizyczną, który może być z powodzeniem stosowany w celu zwiększenia witalności i ogólnej wydolności organizmu oraz pobudzania procesów myślowych. Ma również korzystny wpływ na potencję i płodność, stosowany bywa również w kosmetyce.
Czy istnieją różne odmiany żeń-szenia?
Tak, w zależności od sposobu przygotowywania wyróżniamy żeń-szeń biały i czerwony. Różnica tkwi w metodzie przetwarzania korzeni żeń-szenia. Biały żeń-szeń to korzeń suszony na słońcu, czyli naturalnie. Czerwony powstaje w wyniku obróbki parą wodną i wysoką temperaturą.
Ponadto, poza żeń-szeniem prawdziwym, o łacińskiej nazwie Panax ginseng, uprawiane są inne, nieco mniej wartościowe gatunki, jak Panax pseudoginseng, Panax notoginseng i Panax japonicus, czy Panax quinquefolium.
Jaka część tej rośliny jest szczególnie bogata w cenne składniki?
Surowcem stosowanym w produktach leczniczych jest korzeń żeń-szenia, a używa się w tym celu zarówno świeżych, jak i wysuszonych korzeni. Ich kształt przypomina nieco sylwetkę człowieka, co według jego entuzjastów potwierdza jego kompleksowe działanie na cały organizm człowieka.
Do przemysłowego pozyskiwania związków czynnych wykorzystuje się natomiast najczęściej całą roślinę wyrywaną w okresie kwitnienia. Za bardziej wartościowy uznaje się surowiec uzyskany z roślin rosnących dziko niż uprawianych.
Na czym polega korzystne działanie żeń-szenia?
Dobroczynne właściwości żeń-szenia związane są przede wszystkim z obecnością ginsenozydów - związków z grupy saponin triterpenowych. Zwiększają one utlenowanie hemoglobiny, dzięki czemu do narządów wewnętrznych dociera więcej tlenu, a w wyniku tego zwiększa się zdolność organizmu do fizycznego i psychicznego wysiłku. Uważa się, że ginsenozydy zapobiegają też powstawaniu zakrzepów, obniżają poziom cholesterolu, regulują stężenie glukozy we krwi i zwiększają odporność na infekcje.
Na podstawie badań klinicznych korzeniowi przypisuje się też działanie antystresowe, antyoksydacyjne oraz regulujące ciśnienie krwi.
Komu szczególnie zaleca się stosowanie preparatów z żeń-szeniem?
1. osobom młodym i aktywnym
Szczególnie w stanach wytężonej aktywności umysłowej i fizycznej. Zaleca się sięganie po preparaty z żeń-szeniem w celu poprawienia działania układu nerwowego, usprawnienia nauki, poprawy wydolności fizycznej i intelektualnej.
2. osobom dojrzałym
- w stanach przemęczenia, w celu odzyskania energii i witalności,
- w celu ogólnego wzmocnienia organizmu w stanach wyczerpania i znużenia oraz w przypadku znacznego narażenia na stres, w celu jego lepszej tolerancji
3. osobom w okresie rekonwalescencji i często zapadającym na infekcje
Żeń-szeń odpowiada za stymulację układu odpornościowego organizmu poprzez pobudzenie limfocytów, ogólne wzmocnienie organizmu natomiast pomaga w przywróceniu sprawności po przebytych chorobach i urazach.4. osobom starszym
W celu zwiększenia witalności oraz pobudzenia organizmu, który z wiekiem może tracić witalność i potencjał intelektualny. W przypadku osób starszych preparaty z żeń-szeniem należy jednak stosować ostrożnie, po wykluczeniu nadciśnienia, chorób serca i innych przeciwwskazań.5. osobom ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia osteoporozy
Ze względu na podobieństwo budowy chemicznej ginsenozydów do struktury hormonów steroidowych, niektóre z nich mają właściwości estrogenne. Efektem tego działania jest m.in. pobudzanie u kobiet przyrostu masy kostnej w osteoporozie i ochrona kości przed nadmierną utratą wapnia w okresie przed- i pomenopauzalnym.6. sportowcom
Żeń-szeń jest on dozwolonym surowcem podnoszącym wytrzymałość organizmu. U sportowców obserwuje się wówczas zwiększenie pojemności oddechowej płuc, obniżenie częstotliwości pracy serca, polepszenie czasu reakcji. Odpowiada też za zmniejszenie produkcji kwasu mlekowego, a przez to za zwiększoną odporność na zmęczenie fizyczne.Istnieje również opinia, że żeń-szeń jest skutecznym afrodyzjakiem, który może pomóc zwiększyć libido.
Czy ten naturalny składnik może być dla kogoś przeciwwskazany?
Tak, istnieją istotne przeciwwskazania dla stosowania preparatów z żeń-szeniem. Nie jest on wskazany m. in. dla:
- kobiet w ciąży i karmiących piersią
- dzieci poniżej 6. roku życia
- osób o zbyt wysokim ciśnieniu krwi
- astmatyków
Ze względu na działanie przeciwzakrzepowe preparatów z żeń-szeniem nie mogą stosować osoby chore na hemofilię i inne zaburzenia krzepnięcia krwi.
Żeń-szeń może wywoływać także arytmię serca, bezsenność lub alergię, dlatego osoby podatne na te schorzenia nie powinny stosować kuracji tym surowcem.
Surowiec ten obniża również poziom cukru we krwi, co stanowi z kolei przeciwwskazanie dla osób ze skłonnościami do hipoglikemii.
Czy, w razie braku przeciwwskazań, żeń-szeń można stosować bez ograniczeń?
Nie, należy bezwzględnie przestrzegać dawkowania oraz okresu stosowania podanego w ulotce bądź na opakowaniu danego preparatu. Nadmierne spożywanie żeń-szenia może spowodować powstanie tzw. syndromu żeń-szeniowego.
Do jego objawów należą między innymi:
- wzrost ciśnienia krwi
- bóle głowy
- zakłócenia snu
- nadmierna pobudliwość nerwowa
- biegunki
- zmiany skórne
- utrata masy ciała
Dawka lecznicza wynosi 1-2 g korzenia lub w przeliczeniu na substancję czynną 15-30 mg ginsenozydów na dobę i nie powinno się jej przekraczać.
Na co powinno się zwracać uwagę przy wyborze preparatów z żeń-szeniem?
- standaryzacja - w suchym surowcu ilość substancji czynnych, ginsenozydów, może być różna. Aby mieć pewność, że preparat zawiera dokładnie określoną ilość aktywnych substancji, surowiec przetwarza się w ekstrakt, który następnie poddawany jest standaryzacji, która zapewnia ujednolicenie zawartości związków czynnych w każdej porcji leku. Warto więc sięgać po standaryzowane preparaty (jak np. Bodymax czy Żeń-szeń firmy Naturell) - informacje znaleźć można na ich opakowaniach.
- gatunek żeń-szenia - za najlepiej zbadany i najlepiej działający uważa się żeń-szeń prawdziwy Panax ginseng, jednak w przypadku standaryzowanych preparatów można śmiało sięgać po te, których związki czynne zostały wyizolowane z innych gatunków żeń-szenia
- kraj uprawy żeń-szenia - uważa się, że najlepszy surowiec pochodzi z Korei, której warunki klimatyczne sprzyjają jego uprawie
Maja Szymeczko
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
Spodobał Ci się artykuł?
Chcesz wiedzieć więcej?
Więcej na temat witamin dowiesz się z darmowego Poradnika Domzdrowia.pl
