Postępowanie przy łagodnych kontuzjach i stłuczeniach

Zdjęcie: DLG Images

Wakacje! Nareszcie mamy czas, by wsiąść na rower, zorganizować wyjazd w góry, pobiegać. Czasami zastane przez zimę stawy i mięśnie buntują się od nadmiaru wysiłku, a chwila nieuwagi wystarczy, by doszło do kontuzji. Ból i obrzęk można jednak szybko uśmierzyć przy pomocy kilku prostych czynności.

Stłuczenie - co się dzieje pod skórą?

W wyniku stłuczenia (kończyny, barku, głowy) na skutek uderzenia o twardy przedmiot lub podłoże zostają uszkodzone niewielkie naczynia krwionośne, prowadząc do podskórnych krwotoków. Skóra nie jest uszkodzona, ale pod spodem widać ciemnoczerwone wykwity. W zależności od intensywności krwawienia powstaje niewielki siniak albo krwiak. Wynaczyniona krew nie się gdzie podziać, uciska więc na tkanki i zakończenia nerwowe, co z kolei inicjuje wyzwolenie czynników zapalnych oraz wystąpienie bólu. Zdarza się też, że uderzenie nie spowoduje pęknięcia naczyń krwionośnych, ale samo uwolnienie substancji prozapalnych. W obu wypadkach miejsce uderzenia jest bolesne i obrzęknięte.

Pierwsza pomoc w kontuzjach i stłuczeniach

W pierwszej kolejności należy stłuczone miejsce schłodzić. Niska temperatura spowoduje obkurczenie uszkodzonych naczyń, ograniczając zasięg mikrowylewu i zmniejszając obrzęki. Schłodzenie skóry wywoła ponadto efekt przeciwbólowy, a w wypadku preparatów bardzo szybko chłodzących, opartych na lotnych rozpuszczalnikach - aerozoli typu "suchy lód" używanych przez sportowców - efekt znieczulający. W tym wypadku możemy zastosować chłodzenie w postaci:

Okładów z lodu na 15 -20 minut, pamiętając, aby nie przykładać go bezpośrednio na skórę.
Aerozoli, wykazujących silnie chłodzące działanie dzięki lotnemu rozpuszczalnikowi, który szybko odparowuje i schładza miejsce kontuzji (Ice Mix). Większość wykorzystuje także chłodzące właściwości mentolu (Reparil Ice Spray, Ultrafastin Sport Spray, Altacet Ice).
Kompresów typu ColdHot Pack Nexcare, który można użyć do schłodzenia bądź rozgrzania bolącego miejsca. Wadą tego typu preparatów jest konieczność ich wcześniejszego umieszczenia w zamrażalniku lub we wrzątku. W tym wypadku lepsze będą kompresy Cito, które w wyniku reakcji chemicznej zainicjowanej ściśnięciem opakowania chłodzą natychmiast i utrzymują niską temperaturę przez 30 minut.
Żeli, których chłodzące działanie związane jest z obecnością mentolu (np. JOMO ICE COLD). Czasami posiadają także dodatkowy składnik, w postaci substancji znieczulającej (np. ICY Rub Gel) lub przyspieszającej gojenie (np. Newflex żel chłodzący z arniką). Istnieją też plastry chłodzące na bazie mentolu (np. Prel Blue).

Leczenie obrzęków, siniaków i krwiaków

Pierwszy ból zażegnany, a więc możemy przejść do działania mającego na celu przyspieszenie gojenia stłuczenia i dalsze łagodzenie obrzęku. Możemy zastosować kwaśne sole glinu, preparaty oparte na składnikach roślinnych lub heparynie.

A. Kwaśne sole glinu:

Stosowane w postaci roztworów tzw. kwaśna woda (Altacet - tabletki do przygotowania roztworu, Płyn Burowa), żeli (Altacet-żel) bądź kremów (Altix). Kwaśne sole glinu działają ściągająco, przeciwobrzękowo i słabo antybakteryjne. Dobre efekty przyniesie stosowanie ich w postaci kompresów i okładów. Zmniejszenie obrzęku jest widoczne już po kilkunastu minutach od zastosowania.

B. Surowce roślinne:

Zioła w znacznym stopniu łagodzą dolegliwości, związane ze stłuczeniem, dlatego warto rozważyć ich stosowanie. Przyspieszają wchłanianie się obrzęku, przywracają prawidłowe krążenie krwi, łagodzą ból i stan zapalny. Najpopularniejsze surowce to:

Arnika górska - maści i nalewka zawierające wyciągi z koszyczków arniki wzmacniają ściany naczyń włosowatych oraz zmniejszają obrzęk i jego bolesność. Po wniknięciu do naczyń przeciwdziałają powstawaniu zakrzepów żylnych. Kilkukrotnie rozcieńczoną nalewkę (Tinctura Arnicae) lub płyn z dodatkiem wyciągu z kasztanowca (Arnisol) albo nagietka (Arnical) możemy zastosować w postaci okładów. Ważne by preparatów z arniki nie stosować na uszkodzony naskórek, gdyż wywoła silnie podrażnienie tkanek. Jedynym preparatem z arniką, który może być stosowany na otwarte rany jest maść homeopatyczna Traumeel S.

Nagietek lekarski - stosowany zewnętrznie działa przeciwzapalnie oraz bakteriobójczo i grzybobójczo, przyspieszając gojenie skóry. Często stosowany w połączeniu z arniką (np. w maści Arcalen)

Kasztanowiec zwyczajny - szeroko stosowane są składniki izolowane z wyciągów (escyna, eskulina), gdyż redukują obrzęk i wzmacniają ściany naczyń, regulując ich przepuszczalność, przywracając elastyczność i przeciwdziałając zastojom żylnym oraz zakrzepom (preparaty żelowe Reparil N Gel, Aescin, Esceven). Ich lecznicze właściwości wykorzystuje się także w leczeniu obrzęków nóg i żylaków.

Żywokost lekarski - związki zawarte w korzeniu (najcenniejszym jest alantoina) działają ściągająco i regenerująco na skórę. Dodatkowo hamują mikrokrwawienia z uszkodzonych naczyń włosowatych. Dawniej roślina była szeroko stosowana w medycynie, obecnie stosuje się ją jedynie zewnętrznie, w postaci Maści Żywokostowej przy kontuzjach, zwichnięciach i obrzękach. Wyciąg z korzenia żywokostu jest też obecny w składzie kremu Alpa Medical Urazoterapia.

Przymiotno kanadyjskie - pod tą intrygującą nazwą kryje się roślina pospolicie występująca na terenach niżowych Polski. Ziele ma działanie przeciwkrwotoczne, w związku z czym stosowano je w obfitych krwawieniach miesięcznych. Preparat w tabletkach Hemorigen, zawierający wyciąg z tej rośliny można wykorzystać do przyspieszenia resorpcji krwiaków i siniaków, pamiętając by przyjmować go nie dłużej niż 3-4 dni.

Oczar wirgilijski - wzmacnia i uszczelnia ściany naczyń oraz pobudza regenerację skóry. Wraz z kasztanowcem i trokserutyną wchodzi w skład żelu Siniak przyspieszającego wchłanianie siniaków i łagodzącego obrzęk.

Ogórecznik lekarski - wyciągi z ziela są stosowane w stłuczeniach i obrzękach ze względu na swoje działanie przeciwzapalne i uszczelniające na naczynia włosowate.

Hyzop lekarski - ziele hyzopu wykazuje efekt ściągający, przeciwzapalny, przeciwbakteryjny i przeciwkrwotoczny. Na stłuczenia można stosować wyciągi z ziela (Herba Hyssopi) w postaci kompresów.

C. Heparyna:

Heparyna i jej pochodne (heparynoid) zastosowane zewnętrznie przyspieszają wchłanianie krwiaków, zmniejszając krzepliwość krwi. Dodatkowo hamują powierzchniowe procesy zapalne i poprawiają metabolizm podskórnej tkanki łącznej, skutecznie radząc sobie z krwiakami. Sole heparyny znajdziemy w preparatach: Heparin żel Hasco, Heparizen Ziaja, krem Heparinum GSK. Wartym uwagi jest Lipohep - żel liposomalny w sprayu z heparyną, oraz żele z pochodnymi heparyny (Hirudoid), które dzięki nowoczesnej formie mogą być stosowane również u kobiet w ciąży.

mgr farm. Paulina Oszajca