Jesteś tutaj:

Produkty naturalne też mogą uczulać?

Propolis, dziurawiec, rumianek, lanolina czy olejki eteryczne - leki ziołowe i substancje naturalne, choć z reguły bezpieczne, mogą czasami wywoływać uczulenia i reakcje nadwrażliwości. Zmiany najczęściej pojawiają się na skórze.

Produkty naturalne też mogą uczulać?

Zdjęcie: Parvathisri

Propolis, dziurawiec, rumianek, lanolina czy olejki eteryczne - leki ziołowe i substancje naturalne, choć z reguły bezpieczne, mogą czasami wywoływać uczulenia i reakcje nadwrażliwości. Zmiany najczęściej pojawiają się na skórze.


Alergie i nadwrażliwości stają się coraz większym problemem współczesnego społeczeństwa. Winowajców szuka się przede wszystkim wśród wszechobecnych substancji syntetycznych takich jak detergenty, sztuczne barwniki, konserwanty i polepszacze. Okazuje się jednak, że odczyny uczuleniowe równie dobrze mogą dawać substancje pochodzenia naturalnego.

Uczulać może wszystko

Ta prosta prawda jest związana z istnieniem tak zwanych reakcji krzyżowych. Mamy z nimi do czynienia wtedy, gdy osoba uczulona na jeden związek reaguje alergią na inną substancję, teoretycznie zupełnie niezwiązaną z pierwotnym alergenem. Przykładowo chory z objawami alergicznego nieżytu nosa i astmy oskrzelowej, uczulony na pyłki roślin wykazuje objawy alergii po spożyciu niektórych owoców lub warzyw.

Substancje pochodzenia naturalnego najczęściej wywołują uczulenia w postaci zmian skórnych, rzadziej alergia manifestuje się zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego czy oddechowego.

Uczulenie na produkty pszczele

Miód, propolis, pyłek i mleczko pszczele stosowane w celach kulinarnych, leczniczych lub pielęgnacyjnych mogą powodować występowanie uczuleń. Za wystąpienie odczynu uczuleniowego odpowiadają związki białkowe rozpuszczalne w wodzie. W grupie osób podatnych na uczulenia na produkty pszczele mogą znaleźć się osoby, u których stwierdzono alergię na jad pszczeli oraz cierpiące na alergiczne schorzenia skóry i astmatycy.

Po miejscowym zastosowaniu propolisu lub innych produktów pszczelich mogą wystąpić zaczerwienienie i świąd skóry oraz obrzęk, a po podaniu doustnym - obrzęk błon śluzowych, nudności oraz spadek ciśnienia tętniczego. Stosowanie propolisu wywołuje czasami alergię pseudo-krzyżową z balsamem peruwiańskim, szczególnie po aplikacji na uszkodzoną skórę.

Alergia na rośliny z rodziny Asteraceae

Nadwrażliwość może dotyczyć roślin z rodziny Asteraceae, takich jak rumianek, arnika, nagietek, ostropest czy krwawnik.

Rumianek, stosowany powszechnie w kosmetykach i lekach, może być przyczyną nadwrażliwości kontaktowej i anafilaktycznej. Pierwsza odpowiada za powstanie wyprysku, często z sączeniem i silnym obrzękiem tkanki podskórnej. Druga jest znacznie rzadsza i występuje głównie u osób z alergią na pyłki roślin. Może prowadzić do wstrząsu, napadów astmy, zaostrzeń nieżytu nosa, uogólnionej pokrzywki, świądu, biegunek i wymiotów. Niekiedy powstaje pokrzywka kontaktowa tylko w miejscu stykania się skóry z rumiankiem lub jego wyciągami.

Co ciekawe rumianek, nagietek i krwawnik mogą też łagodzić odczyny alergiczne u osób nie wykazujących alergii na Asteraceae - przykładem jest preparat Sanofil zalecany po ukąszeniach owadów i przy wysypce alergicznej.

Uczulenie na olejki eteryczne

Uczulają także olejki eteryczne, w składzie których dominują terpeny. Alergie dotyczą osób z uczuleniem na substancje zapachowe, występujące w kosmetykach. Właściwości alergizujące, posiada olejek różany, lawendowy, geraniowy, jaśminowy, rozmarynowy, z pomarańczy i innych cytrusów, olejek z drzewa herbacianego, cynamonowy, eukaliptusowy, miętowy. Związki odpowiedzialne za uczulenia i wystąpienie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry to przede wszystkim aldehyd i alkohol cynamonowy, hydroksycytronellal, eugenol i izoeugenol.

Rzadko obserwuje się alergię na jedną substancję zapachową, dlatego osoby wrażliwe powinny stosować kosmetyki pozbawione substancji zapachowych. Ponadto niektóre olejki mogą zwiększać wrażliwość na promienie słoneczne.

Alergia na lanolinę

Dobrym przykładem alergii na surowce pochodzenia zwierzęcego jest obecna w wielu kosmetykach i maściach recepturowych lanolina. Głównymi alergenami są alkohole wełny owczej, obecne w składzie popularnych podłoży maściowych: lanolinie i eucerynie. Uczulenia w postaci wysiewów na skórze najczęściej dotyczą długotrwałego leczenia z użyciem maści recepturowych, gdy preparaty stosuje się na uszkodzony naskórek. Rzadko pojawia się w wyniku stosowania kosmetyków.

Związki fotouczulające

Nadwrażliwość na światło słoneczne, albo też fotouczulenie może się pojawić w wyniku stosowania wielu leków syntetycznych (sulfonamidy, furosemid, NLPZ), ale jest też charakterystyczne dla dużej grupy surowców roślinnych. Związki fotouczulające w roślinach to furanokumaryny (np. psoralen, bergapten) obecne m.in. w owocach pasternaku i aminka, lubczyku, rucie i selerze oraz w słynnym barszczu Sosnowskiego o szczególnie silnym działaniu drażniącym na skórę.

Hyperycyna obecna w zielu dziurawca także należy do grupy furanokumaryn. Ze względu na swoje właściwości chemiczne przechodzi do wyciągów alkoholowych, nie ma jej natomiast w wyciągach wodnych. Nadwrażliwość mogą więc powodować mieszanki, w których stosuje się nalewki albo sok ze świeżego surowca (np. Intractum Hyperici, Sedomix, Succus Hyperici).

Preparaty przygotowywane przez zaparzanie ziół (Dziurawiec fix) nie będą powodować nadwrażliwości na światło.

Wrażliwość na promienie słoneczne zwiększają dziegcie, stosowane w leczeniu łupieżu, łojotoku i łuszczycy oraz niektóre olejki eteryczne (np. bergamotkowy, olejki z gorzkiej pomarańczy, cytrynowy i grejpfrutowy). Reakcja nadwrażliwości ma tu bardziej "mechaniczny" charakter poprzez działanie drażniące tych substancji.

Zmiany skórne mają najczęściej charakter oparzeń - występuje ostry rumień, niekiedy pojawiają się pęcherze w obrębie skóry eksponowanej na światło słoneczne. Po usunięciu czynnika wywołującego ustępują całkowicie. Czasami mogą utrzymywać się przebarwienia (głównie po psoralenach).

W przypadku surowców pochodzenia naturalnego dochodzi do wystąpienia odczynu fototoksycznego (nie jest to typowa reakcja alergiczna, a wystąpienie zmian zależy od dawki promieniowania UV), dlatego przy stosowaniu substancji uczulających na światło głównym zaleceniem jest unikanie nadmiernej ekspozycji na światło. Ryzyko wystąpienia nadwrażliwości jest większe u osób o jasnej karnacji. Kuracje z użyciem tych preparatów najlepiej stosować w miesiącach zimowych, kiedy mamy do czynienia z małym nasłonecznieniem. Bezwzględnie należy unikać wizyt w solariach, gdyż intensywne promieniowanie UV może prowadzić do ciężkich poparzeń.

Uczulenie na lateks

Lateks wytwarzany z kauczuku naturalnego, stanowi główny materiał do produkcji rękawic ochronnych. Otrzymuje się go z kauczukowca brazylijskiego (Hevea Brasiliensis), drzewa uprawianego na plantacjach stref tropikalnych. W procesie produkcyjnym w mieszaninie pozostaje niewielka ilość białka, która odpowiada za uczulenie na wyroby lateksowe. Wystąpieniu alergii w przypadku noszenia rękawic lateksowych sprzyja także długotrwały kontakt z materiałem, pocenie się rąk i obecność resztek środków czyszczących i pudru, które mogą dodatkowo podrażniać skórę.

Często alergie wywołują substancje użyte w procesie produkcyjnym (przyspieszacze wulkanizacji, antyutleniacze), a nie sam lateks. Jeśli już wystąpi, reakcja alergiczna na białka obecne w lateksie ma charakter opóźniony - pojawia się kilkanaście godzin po styczności z wyrobem lateksowym w postaci wyprysku w miejscach przykrytych rękawicami lub na przedramionach. W przypadku stwierdzenia uczulenia na lateks zaleca się używanie tylko rękawic nielateksowych (np. winylowych) i unikanie wszystkich produktów zawierających lateks.



Substancje pochodzenia naturalnego uczulają rzadko i najczęściej dotyczą osób nadwrażliwych. Szczególną ostrożność powinni więc zachować astmatycy, osoby z alergią i atopią, u których występowały wcześniej reakcje uczuleniowe na inne związki.

mgr farm. Paulina Oszajca

Ukończyła studia na Wydziale Farmacji Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Poza etatem w aptece ogólnodostępnej, pracuje na Katedrze Farmakognozji Wydziału Farmaceutycznego CM UJ.



Spodobał Ci się artykuł? Chcesz poznać nasze rady jak walczyć alergią?

Pobierz DARMOWY PORADNIK Alergika

"Alergia w pytaniach i odpowiedziach

Rozwiej wątpliwości dotyczące alergii i sposobów jej zwalczania!"


Komentarze(0)

    Znaleziono również w


    Polecamy również


    Zobacz Także