Zdjęcie: F. // Chicca // K. Silva
Jest blady i apatyczny - tak zwykle określamy osoby chorujące na anemię. Tymczasem narastające zmęczenie, ciągłe osłabienie i przygnębienie wcale nie musi być wynikiem przepracowania, stresu czy kiepskiej pogody. To tylko niektóre objawy, które mogą sygnalizować anemię.Czym jest anemia?
Anemia, zwana inaczej niedokrwistością, to stan chorobowy, w którym liczba czerwonych krwinek, hematokryt (stosunek objętości krwinek czerwonych do objętości pełnej krwi) lub zawartość hemoglobiny w erytrocytach spada poniżej normy przyjętej dla osób w określonych grupach wieku i płci. W efekcie nasz organizm otrzymuje zbyt mało tlenu, co znacznie upośledza jego funkcjonowanie.
Anemia jest najpowszechniej występującą chorobą hematologiczną. Częściej dotyka kobiety niż mężczyzn i w większości przypadków (ponad 80% wszystkich zachorowań) wynika z niedoborów żelaza. Najprostszym kryterium rozpoznania anemii jest stężenie hemoglobiny we krwi, które jest obniżone we wszystkich typach anemii. Jeśli u mężczyzn jest ono mniejsze niż 13,5 g/dl, a u kobiet poniżej 12,0g/dl mówimy wówczas o niedokrwistości.
Jakie są rodzaje anemii?
Podział anemii jest dosyć złożony. W zależności od wielkości erytrocytów można wyróżnić następujące postaci anemii:
- normocytarna (normoblastyczna) - gdy krwinki czerwone mają prawidłowy rozmiar
- mikrocytarna - wówczas erytrocyty mają wymiary poniżej normy
- makrocytarna (megaloblastyczna) - gdy erytrocyty są zbyt duże
W podziale tym do oceny erytrocytów wykorzystuje się średnią objętość krwinki - czyli parametr MCV.
Z kolei w zależności od zawartości hemoglobiny w krwince (parametr MCH), wyróżnia się niedokrwistości:
- niedobarwliwe hipochromiczne - z niskim MCH, np. w niedokrwistości z niedoboru żelaza
- niedokrwistości normochromiczne - gdy MCH jest w normie np. niedokrwistości hemolityczne
- niedokrwistości nadbarwliwe hiperchromiczne - wówczas obserwujemy wysokie MCH, np. niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego
Najprostszy podział niedokrwistości wyróżnia 3 rodzaje anemii:
- pokrwotoczne - niedokrwistości spowodowane utratą krwi (wraz z utratą krwi organizm traci erytrocyty)
- niedoborowe oraz aplastyczne - czyli niedokrwistości spowodowane upośledzonym wytwarzaniem erytrocytów - mamy z nimi do czynienia w chorobach szpiku oraz przy braku niezbędnych do tworzenia erytrocytów substancji takich jak żelazo, witamina B12 czy też kwas foliowy
- hemolityczne - podczas których obserwujemy skrócony czas życia erytrocytów np. na skutek zwiększonego rozpadu erytrocytów, który określamy mianem hemolizy
Jakie są przyczyny anemii?
Najczęstsze przyczyny niedokrwistości to:
- deficyt żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego oraz mikroelementów takich jak miedź, kobalt, mangan. Braki te mogą być spowodowane złymi nawykami żywieniowymi, dietą wegetariańską, upośledzeniem wchłaniania czy też zwiększonym zapotrzebowaniem na te składniki, np. w czasie ciąży
- uwarunkowania genetyczne np. anemia sierpowata
- działania niepożądane niektórych leków - anemia polekowa występuje podczas chemioterapii (cytostatyki bardzo silnie niszczą nasze krwinki) oraz może być wywołana dużymi dawkami antybiotyków z grupy penicylin i cefalosporyn, alfametyldopy i chinidyny,
- choroby uszkadzające lub niszczące erytrocyty np. choroby szpiku kostnego,
- utrata krwi z powodu przewlekłych krwawień z dróg rodnych, przewodu pokarmowego, dróg moczowych czy innych narządów lub z powodu urazów,
- choroby towarzyszące - w grupie ryzyka znajdują się osoby cierpiące na przewlekłą niewydolność nerek, cukrzycę, artretyzm, choroby serca, przewlekłe zapalenie jelit
- zakażenie wirusem HIV
- nowotwory - niedokrwistość często występuje u pacjentów z guzami litymi oraz nowotworami układu krwiotwórczego. U tych pacjentów obserwujemy skrócenie czasu życia erytrocytów oraz niedobór czynników krwiotwórczych. Dodatkowo chemioterapia (wcześniej wspomniana) i radioterapia sprzyjają rozwojowi anemii.
Jakie są objawy anemii?
Anemia jest trudna do zdiagnozowania, gdyż jej objawy są mało specyficzne i mogą przypominać wiele innych chorób.
Charakterystyczne dla każdego rodzaju anemii jest:
- uczucie osłabienia
- szybkie męczenie się
- bladość skóry, błon śluzowych i spojówek oka
- bóle głowy
- zmniejszona sprawność ruchowa, duszność po wysiłku
- tachykardia (przyspieszone bicie serca) i szmer skurczowy wysłuchiwany przez lekarza nad sercem
- płytki oddech
- kłopoty z pamięcią i koncentracją
- mroczki szum w uszach
- stany podgorączkowe
- omdlenia
- długo utrzymujący się spadek nastroju
- uczucie zimna
Dodatkowo charakterystyczne dla anemii z niedoboru żelaza są: łamliwość włosów i paznokci, zmiany na błonie śluzowej języka, gardła, przełyku, będące przyczyną uczucia bólu przy przełykaniu oraz zajady w kącikach ust, suchość skóry.
Jak nie przegapić pojawiającej się anemii?
Przed wszystkim regularnie badać krew! Najprostszym sposobem na kontrolowanie stanu zdrowia są systematycznie (najlepiej co pół roku, a już koniecznie raz w roku) prowadzone podstawowe badania krwi, moczu oraz kału (badanie na krew utajoną), a także obserwacja własnego organizmu, szczególnie pod względem, wyglądu, wydolności, kondycji fizycznej i psychicznej. W razie niepokojących objawów należy zgłosić się do lekarza.
Jak skutecznie zapobiegać anemii?
Najlepszą profilaktyką niedokrwistości jest odpowiednia dieta, pokrywająca zapotrzebowanie na żelazo i witaminy z grupy B, a także mikroelementy takie jak miedź, mangan, kobalt. Źródłem dobrze przyswajalnego przez nasz organizm żelaza są: chude mięso i wędliny, podroby oraz wątroba, a także warzywa liściaste oraz strączkowe. Warto pamiętać, że żelazo lepiej się wchłania z pokarmów pochodzenia zwierzęcego (jest to tzw. żelazo hemowe, dwuwartościowe), aniżeli z pokarmów pochodzenia roślinnego (jest to tzw. żelazo niehemowe - trójwartościowe).
Nie powinno się pić dużych ilości kawy czy herbaty, gdyż obniżają one wchłanianie żelaza. Dla smakoszy kawy i herbaty drobna uwaga - by nie ograniczać wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego warto pić te napoje miedzy posiłkami, a nie w trakcie lub zaraz po nich, dobrze jest dodawać śmietankę.
Można zwiększyć wchłanianie żelaza, dzięki spożywaniu pokarmów bogatych w witaminę C, takich choćby jak: papryka, natka pietruszki, brokuły, pomidory, truskawki, cytrusy, czarna porzeczka.
Ponadto w okresach zwiększonego zapotrzebowania na witaminy z grupy B lub żelazo, np. w okresie obniżonej odporności lub podczas kuracji wymienionymi wcześniej niektórymi lekami warto się suplementować odpowiednimi preparatami.
Patrycja Jankowska
Konsultacja: mgr farm. Aleksandra Uruszczak
